Psychologische veiligheid: de basis voor verdiepen en verbinden

Afgelopen week gaf ik een training aan een groep interne loopbaancoaches van een groot bedrijf. De vraag was hoe deze interne coaches nog beter het verdiepende gesprek met hun coachees kunnen voeren, zodat ze meer gevoel krijgen bij de diepere waarden, verlangens en frustraties van hun coachees. Wat zijn de daadwerkelijke energiegevers en -vreters op de werkvloer en zit de coachee echt op het goede pad binnen de organisatie?

Veiligheid
Een belangrijk thema dat telkens weer naar boven komt tijdens deze coachvaardigheid-training is veiligheid. Hoe veilig voelt de coachee zich daadwerkelijk om het verdiepende gesprek aan te gaan, om te vertellen als er iets niet goed gaat? Want ja, als je toegeeft dat je veel stress ervaart, geen voldoening uit je werk haalt of vastloopt in een project of klus, wat voor invloed heeft dat dan op je carrièrekansen? Dus uit angst om niet voor vol aangezien te worden, om slechte beoordelingen te krijgen of om promotiekansen mis te lopen, blijven de coachgesprekken vaak op een wat oppervlakkig level hangen. 

Ik smul van deze vraag, want het gaat over een heel belangrijk en menselijk onderwerp waar we elke dag in werk- en privérelaties mee te maken hebben: psychologische veiligheid.

Wat is psychologische veiligheid?
Psychologische veiligheid verwijst naar de mate waarin mensen zich veilig voelen om helemaal zichzelf te zijn, hun ideeën en meningen te uiten, risico’s te nemen en fouten te maken zonder angst voor negatieve consequenties, zoals afwijzing, vernedering of bestraffing. Oftewel, er is psychologische veiligheid als je je volledig en 100% vrij voelt om kwetsbaar, emotioneel, kritisch en open te zijn naar de ander, zonder angst voor negatieve gevolgen. 

En het is dus precies die angst die een enorm effect heeft op ons welzijn en ons gedrag. De angst om afgewezen te worden, om niet goed genoeg te zijn, om kritiek te krijgen of niet serieus genomen te worden of om fouten te maken. Ik denk dat we dat allemaal wel herkennen op een of andere manier.

Veiligheid is een persoonlijke ervaring
Dit speelt overigens niet alleen een rol op de werkvloer. Hoe veilig voel jij je in een relatie, als je een gesprek hebt met je ouders of je vrienden, met je klanten, als je een presentatie moet geven, als je zelf in therapie gaat, als je autorijdt of in een vliegtuig stapt? Elke dag stappen we dapper ons bed uit om de wereld in te gaan. Maar hoe veilig ervaar jij die wereld om je heen? Het gaat er niet om hoe veilig die wereld IS, maar hoe veilig jij het ERVAART. En dat is heel persoonlijk. Op basis van alles wat je hebt meegemaakt in je leven, eventuele trauma’s of het gemis aan geborgenheid en liefde, of de cultuur, religie of omstandigheden waarin je opgroeide.

Angst is je raadgever en beschermer
Op zich is angst een fantastisch fenomeen, het waarschuwt je voor gevaar zodat je lijf zich kan voorbereiden om in de vecht- of vluchtstaat te komen. Dat werkt bij dieren zo en bij mensen dus ook. Het is een fysieke reactie van het autonome zenuwstelsel die maakt dat je onder dreiging, gevaar en stressvolle situaties kan blijven functioneren en overleven. Dit stress-systeem kan heel snel in actie schieten en opstarten als er gevaar dreigt of is. Er worden dan specifieke neurotransmitters en stresshormonen aangemaakt, zoals cortisol, adrenaline en noradrenaline zodat je lijf klaar is voor de actie. Heel handig en onmisbaar om in de wilde natuur te overleven.

Angst is ook je saboteur
Wat nu zo onhandig is, is dat ons autonoom zenuwstelsel geen onderscheid kan maken tussen realistisch fysiek gevaar en fictief gevaar. Dus bij angst voor afwijzing, spreken in het openbaar, kritiek van je partner, of wat het ook maar is voor jou, gaat automatisch toch het stress-respons systeem aan omdat het emotioneel onveilig voor je voelt. Je vecht-vlucht systeem wordt direct geactiveerd. Soms voel je dat overduidelijk omdat je hartkloppingen krijgt, sneller gaat ademen of klamme handjes krijgt. Maar soms is het gevoel heel subtiel, zo subtiel dat je het nauwelijks opmerkt. Maar toch is het er. En dan ga je jezelf beschermen, door minder open het gesprek aan te gaan, door je niet meer kwetsbaar op te stellen, door te ontwijken of anderen de schuld te geven van gemaakte fouten. Dit zijn vaak van die subtiele patronen die we in ons leven onbewust hebben ontwikkeld en die de relatie tussen jou en je partner, jou en je leidinggevende, jou en je loopbaancoach in de weg kunnen staan. Er ontstaat minder openheid en verdieping is vaak niet mogelijk. 

De stress-respons saboteert de verdieping
Tijdens een coachgesprek uit zich dat bijvoorbeeld doordat je coachee met jou in ‘gevecht gaat’ door te ontkennen, anderen of omstandigheden de schuld te geven of door boos of geïrriteerd te doen. Of hij gaat vluchten, door onderwerpen te vermijden, het gesprek een andere wending te geven of gewoon dicht te klappen. Waarbij je als gesprekspartner ervoor moet opletten dat je zelf ook niet meegaat in je eigen stress-respons. Omdat je bijvoorbeeld gaat twijfelen, je gaat irriteren of de ander nog meer gaat overtuigen. In dat geval ga je allebei de stress-respons in en is het wat mij betreft einde oefening voor het voeren van een goed gesprek!

De signalen herkennen
In mijn beleving is het voor elke coach, therapeut, begeleider, trainer of mentor essentieel om deze signalen te herkennen. Want het is nou eenmaal zo dat je absoluut niet een veilig en verdiepend gesprek kunt voeren met iemand die in een stress-respons zit. Wat je ook zult doen of vragen, in een stress-respons kan de ander niet vrij en verbonden, kwetsbaar en verdiepend zichzelf laten zien. En dat zal hij of zij dan ook zeker niet gaan doen. 

Lees volgende week meer
In mijn volgende blog zal ik met je delen welke stress-respons signalen je kunt herkennen als  je in gesprek bent met iemand en vooral hoe je daar als coach, therapeut of gesprekspartner mee om kunt gaan. Het is aan jou om te doen wat je kunt, gezien de omstandigheden waarin je bent, om de ander te helpen weer in een veilige en verbonden staat terug te komen. Pas dan kun je weer de verdieping ingaan.