‘Word vrienden met je autonoom zenuwstelsel’ las ik. Hoezo? Waarom? Inmiddels weet ik dat het van essentieel belang is om te weten hoe het werkt. Zo voorkom je dat je geleefd wordt. Dat je gaat pleasen of je verdedigen. Dat je je terugtrekt of helemaal stilvalt. Dat je in de aanval gaat of nog harder je best gaat doen. En niet omdat je het wilt, maar omdat het je als het ware overkomt.
Zonder nadenken
Je autonoom zenuwstelsel (AZ) laat je namelijk, zonder dat je kans krijgt erover na te denken, in actie komen. Dat maakt dat je je gedrag soms niet begrijpt, maar er naderhand wel een oordeel over hebt, een verhaal van maakt. Ook daar reageert je AZ weer op. Zodra je doorziet hoe jouw AZ voor jou werkt, geeft het je de mogelijkheid om bewust te kiezen voor ander gedrag.
Je autonoom zenuwstelsel in het kort
Het autonoom zenuwstelsel regelt heel veel belangrijke functies in je lichaam, zoals je immuunsysteem, spijsvertering, ademhaling en bloeddruk. Alles werkt optimaal wanneer je leven in balans is en je veerkrachtig genoeg bent om stressvolle momenten aan te kunnen. Maar als je te maken hebt met voortdurende stress, neemt het AZ de controle over. Wanneer het (levens)gevaar signaleert, zet het je aan tot vluchten, vechten of bevriezen. Met gedrag zoals hierboven beschreven. Met maar één doel: jou in veiligheid brengen.
Het AZ bestaat uit diverse onderdelen
Het parasympatische deel bestaat uit twee onderdelen: de ventrale vagus – voor veiligheid en je goed voelen – en de dorsale vagus – voor rust en herstel én om je te laten bevriezen bij levensgevaar. Deze heten samen de nervus vagus. Het derde onderdeel is het sympathische zenuwstelsel. Dit zorgt ervoor dat je in actie kunt komen en bij gevaar gaat vluchten of vechten.
Altijd veilig moeten zijn
Je hoeft niet altijd in de ventrale vagale toestand te zijn om je goed te voelen. De anderen horen net zo bij het leven. Zonder de energie van het sympathische zenuwstelsel kun je niet in actie komen, niet eten, praten, werken etc. Zonder de rust en ontspanning van de dorsale vagus kun je niet herstellen en helen. Niet slapen.
De ventrale vagale toestand is als het ware je thuisbasis. Daarvandaan maak je uitstapjes naar de sympathische en de dorsale vagale toestand. Je blijft met één voet in de ventrale vagale toestand staan. Daardoor kun je stressvolle momenten het hoofd bieden, heb je minder last van prikkels. Het geeft je de veerkracht en vertrouwen die je daarvoor nodig hebt. In dit artikel lees je nog veel meer over het AZ.
Flexibel heen een weer bewegen
Het is dus normaal en goed dat je je gedurende de dag door de verschillende toestanden heen en weer beweegt. Dat kan heel snel gaan. Een voorbeeld van hoe een dag kan verlopen met een flexibel goedwerkend AZ:
- Ontspannen wakker worden (ventrale vagus)
- Rustig ontbijten (sympathicus – bij veilig)
- Een moment bevriezen als je bijna een aanrijding hebt (dorsale vagus – bij onveilig)
- Al doorrijdend naar je werk word je al wat rustiger, een gesprek om van je af te praten helpt om je meer okay te voelen (sympathicus – bij veilig)
- Door een moment pauze te nemen voel je je weer lekker in je vel (sympathicus – bij veilig)
- Een korte ruzie met je collega maakt je boos, je dient hem van repliek (sympathicus – bij onveilig)
- Door te gaan wandelen voel je je weer okay (sympathicus – bij veilig)
- Je eet op je gemak je avondeten (sympathicus – bij veilig)
- Je mediteert (ventrale vagus)
- Je maakt je klaar voor de nacht (sympathicus – bij veilig)
- Je gaat naar bed en hebt een goede nachtrust (dorsale vagus – bij veilig)
Op deze afbeelding zie je het verloop van een flexibele AZ:
Het negatieve effect van stilstand
Wordt door aanhoudende stress de sympathische of de dorsale vagale toestand je thuisbasis, dan is er niet of nauwelijks flexibiliteit meer. De verbinding met de ventrale vagale vagus is kwijt. Je staat continu op scherp, bent alert op gevaar en kunt niet tot rust komen. Of je komt nergens aan toe en bent altijd moe. Dit heeft een negatief effect op je gezondheid, want alles dat wordt aangestuurd door AZ (en niet echt nodig is om te overleven) draait op een lager pitje, terwijl je hartslag, ademhaling, bloeddruk en spierspanning hoog blijven. Dit heeft ook gevolgen op emotioneel en mentaal gebied. En op de mate van in verbinding kunnen zijn met jezelf en met anderen.
Bewust kiezen
Gelukkig heb je zelf invloed op de werking van je AZ. Het is daarvoor belangrijk de werking van jouw AZ te begrijpen en jouw patronen in beeld te brengen. Inzicht te krijgen in wat jou in bepaalde toestanden brengt en hoe je daar weer uitkomt. Als je dit oppakt en je combineert dit met oefeningen die je AZ tot rust brengen en waar nodig een aanpassing van je levensstijl, dan vind je de weg naar veiligheid en verbondenheid terug. En de kans om zelf bewuste keuzes te maken. Wil je dit voor jezelf onderzoeken? Ik help je graag met mijn Breek Vrij & Floreertraject.
