In de voetballerij is het een gevleugelde uitdrukking: ‘Speel de bal, niet de mens!’ Doe je dat wel, haal je de mens onderuit, dan krijg je een rode kaart of in ieder geval een gele. Deze uitdrukking gaat veel verder dan het spel. Als je bijvoorbeeld feedback geeft of een kind corrigeert, dan doe je dat op het gedrag, op de bal. ‘Je doet stom’ geeft een heel ander gevoel dan ‘Je bent stom’. Voel je ‘m?
Deze opmerkingen raken je hele zijn
Gedrag kun je corrigeren. Gemaakte fouten kun je goedmaken door je excuses aan te bieden en ervan te leren. Aangesproken worden op wie je bent, is veel lastiger om mee om te gaan. Juist dat is wat een narcist doet. Hij of zij haalt je als persoon omlaag. Zegt dingen als: ‘Je bent een domme koe!’, ‘Je bent gek, je moet eens naar jezelf laten kijken.’ ‘Wie ben jij nou? Wat stel je nou voor?’ ‘Je bent moeilijk.’ ‘Je bent overgevoelig’ etc. Deze opmerkingen raken je hele zijn. Ze wekken schaamte op, een gevoel op zijnsniveau, terwijl opmerkingen over je gedrag schuldgevoelens opwekken. Daar kun je wat mee.
Intens gemeen
Iemand pakken op zijn of haar ‘zijn’ is intens gemeen. De narcist is daar goed in. Hij of zij manipuleert je, chanteert je emotioneel, gaslight je om je in verwarring te brengen en emotioneel te maken. In deze staat ben je namelijk het meest vatbaar voor suggesties. Wat iemand zegt, blijft beter hangen, zeker als het vaak herhaald wordt. Je gaat erin geloven. Je bent moeilijk, dom, overgevoelig etc. Een cliënt vertelde dat ze geen leuk mens is. Daar is ze in gaan geloven. En zegt iemand het tegendeel, dan gelooft ze dat niet. Het is helaas een hele diepe overtuiging geworden.
Een sabotagemechanisme
Wat het nog gemener maakt, is dat de narcist inspeelt op een bestaand gevoel. Stel, je hebt (onbewust) het idee niet goed genoeg te zijn. Een idee opgedaan in je jeugd, ingegeven door je ouder(s), een leerkracht en/of een ander belangrijke persoon in je leven. Niet uit onwil, maar uit onkunde, onmacht. Het gevoel niet goed genoeg te zijn is je basisangst geworden en je doet er alles aan om de bevestiging te krijgen dat je dat wel bent. Je past je aan, doet je stinkende best. Dat is je patroon geworden. Als kind doe je dat om te overleven, om jezelf te beschermen. Daar is niets mis mee, maar als het gedrag blijft, wordt het van een verdedigingsmechaniek een sabotagemechanisme. Als je je daar niet bewust van bent, houd je dat op alle fronten van je leven tegen. Er hoeft maar dit te gebeuren en je zit in je patroon. Je leeft niet vanuit jezelf, maar vanuit wat anderen van je vinden. Dat maakt je afhankelijk.
Zout in je wonden
Ideaal voor de narcist dus. Eerst vult hij of zij je basisbehoefte helemaal in, laat je helemaal goed, super, compleet voelen. Tot de behoefte komt om te straffen. Om iets wat je (niet) doet of zegt. Of omdat hij of zij er zin in heeft. Dan wordt er ingespeeld op je angst, er wordt als het ware zout in je wonden gestrooid.
Steeds een stukje van jezelf inleveren
Het onderuithalende gedrag wordt steeds afgewisseld met aardig gedrag, waardoor je denkt dat je je vergist, dat het allemaal wel meevalt. Je hebt weer hoop dat het fantastische gevoel terugkeert. Dat doet het niet. Wat er wel gebeurt, is dat je iedere keer een stukje van jezelf inlevert, nog iets meer gelooft van wat er wordt gezegd. Op deze manier raak je steeds afhankelijker van hem of haar en daar draait het om.
Ontdekken wat je basisangsten, -behoeften en patronen zijn
Het is heel belangrijk om je hiervan bewust te zijn, want de patronen werken ook door als de narcist niet meer in je leven is. Als iemand iets zegt dat triggert – en dat kan al iets kleins zijn en helemaal niet zo bedoeld – spelen ze weer op. Dit maakt bijvoorbeeld het aangaan van liefdesrelaties heel lastig. Het is dus echt nodig om te ontdekken wat je basisangsten, -behoeften en patronen zijn. Zodat je ze kunt veranderen, ze kunt helen, zowel fysiek, emotioneel en mentaal.
Jij doet ertoe
Ook is het zaak jezelf (weer) te leren kennen, de jij die goed is zoals je bent, die belangrijk is, gehoord en gezien mag worden. De jij die ertoe doet, precies zoals je bent. Voel je een ‘ja, dat wil ik’, dan nodig ik je van harte uit voor een coachtraject. Klik hier om er meer over te lezen.
