Wanneer de oorlog nog in de mens zit

Ik ben vaak bij mijn opa en oma aan de overkant. Of eigenlijk noemen wij ze O&O wanneer ze niet in de buurt zijn. Mijn jongste broer en ik slapen daar wanneer onze ouders weg zijn. Boerentijden. We krijgen hierdoor een heel klein inkijkje in mijn moeders opvoeding. Wij kunnen het beste bij en met onze opa zijn. Wanneer wij niet naar school gaan dan eten wij tussen de middag warm, daarna moeten wij slapen. Ik dicht tegen mijn oma aan in haar eenpersoonsbed en mijn broer bij mijn opa. O&O hebben aparte kamers.

De kamer van mijn oma
Mijn oma heeft een soort ziekenhuisbed en ligt merendeels rechtop te slapen voor haar maag en altijd met een sjaaltje om haar nek tegen de tocht. De zogenaamde tocht waar ik naar snak, want de ramen zitten potdicht en de kachel staat bijna altijd aan. Grote flessen L’Eau de Cologne sieren haar kamer, samen met medicijnflesjes, potjes en pilletjes. Het is een geurige medicijnkastmix die haar kamer vult.

De kamer van mijn opa
Mijn opa heeft zijn kamer behangen met centerfolds, niet die van de PlayBoy maar van het tijdschrift De Boerderij. Allerlei soorten boerderijdieren sieren zijn muren, zijn echte grote liefde blijven zijn dieren. Wanneer mijn broer er niet is, mag ik gelukkig bij mijn opa. Dan kan ik tijdens de anderhalf uur dat wij moeten slapen kijken naar wat hij in zijn kamer heeft.

“Jur, hand voor de ogen van dat kind”
Alles wat met seks, kusjes of enige vorm van intimiteit te maken heeft, is verboden. Wanneer wij tv kijken en er lijkt een zoen of een onschuldige kus te verschijnen op de beeldbuis, roept mijn oma luidt: “Jur, hand voor de ogen van dat kind.” Zij doet hetzelfde bij mijn broer. 

Mijn fantasie vult de blanks van de film
Die stevige zachte warme hand van mijn opa, met een soort gladde dikke kussentjes door het vele melken, is een irritante onderbreking maar ook een fijn gevoel, een liefdevolle aanraking… Ondertussen luister ik, mijn fantasie vult de blanks van de film in. Op de achtergrond moppert mijn oma over al het verderf op de beeldbuis en zij bepaalt wanneer de kust weer veilig is. De zachte hand verdwijnt als sneeuw voor de zon. Die viezigheid is niet voor onze ogen bestemd.

Heupwiegende Elvis de Pelvis
De Elvis Presley film gaat meestal gelijk uit. De heup bewegingen en het geflirt is niets om bij weg te dromen, zij wordt er onpasselijk van… Ik ben mij van geen kwaad bewust. Ik heb inmiddels wel andere dingen gezien en gehoord, maar daar spreek ik maar niet over.

Spartaanse ochtendrituelen
Wanneer wij naar school gaan, is het ritueel behoorlijk spartaans. Er is geen douche in huis. Hardhandig worden wij met blote billen op het granieten aanrecht naast elkaar gezet. Met een ruwe washand en ijskoud water wast oma ons. Te beginnen achter bij de nek, waarbij de ijskoude druppels over je rug naar je billen glijden. Bij de gedachte alleen al trekt mijn rug hol.

“Schrik is nog beter dan kou voor de bloedsomloop”
In gedachten smeken wij elke dag opnieuw en soms durven de woorden naar buiten te komen zonder enig effect overigens. Tot dat: een wonder. ”Alstublieft oma, voor deze ene keer warm water of een beetje?” Het scheelt al zoveel als de kou er een beetje af is. “Is goed” antwoordt ze tot onze grote verbazing. We zijn opgelucht. De kraan gaat aan, de geiser slaat aan. Ons lijf ontspant in afwachting van de warme washand. “Klatsch” twee ijskoude natte washanden raken onze nek, het lijf verstijft de rug trekt hol. Mijn oma lacht en giert het uit. “Schrik is nog beter dan kou voor de bloedsomloop” zegt ze smakelijk.

Pipi Langkous
Daarna worden mijn haren hard gekamd. Klitten worden verwijderd en uit de kam geplukt. Mijn haar wordt strak ingevlochten, twee dikke vlechten steken als Pipi Langkous bijna horizontaal uit mijn hoofd aan weerszijden. Mijn ogen zijn spleetjes. Wanneer de vlechten los gaan aan het einde van de dag, voel ik elke haarwortel. Mijn handen houden mijn hoofd en haar vast. In de nacht huil ik van de haarpijn.

Mijn jongste broer heeft medelijden en leert vlechten. Vanaf dat moment trekt hij mijn dikke strakke vlechten los om de hoek naar school en aan het einde van de middag, voordat wij weer naar O&O gaan, vlecht hij twee strakke vlechten in. Het scheelt, meer dan een slok op een borrel.

Boterhammen met schimmelkaas
Wij smeken regelmatig wanneer mijn moeder weer in het land is of ze iets kan doen aan de koude washand, het slapen, maar vooral het eten: “Alsjeblieft mama praat met oma, kunnen we niet iets anders eten als ontbijt?!” De boterhammen met beschimmelde kaas en ranzige boter trekken wij niet meer. Het is niet erg als we het mee naar school krijgen, dan gooi je het er tussenuit en bijt je even op de kiezen. Of als het ranzige echt te overheersend is, gooi ik het weg. Dan maar wat honger.

Wilniet hangt in de boom
Het ontbijt en het avondeten zijn moeilijke momenten. Voorzichtig vragen aan oma of het anders kan heeft geen resultaat, net als iets weigeren.
“Wil-niet hangt in de boom en Kan-niet ligt ernaast.”
Maar oma dan klim ik toch in de boom?
“De boom is heel hoog, als je oud genoeg bent, kan je Wil-niet uit de boom halen.”
Maar oma, Kan-niet ligt ernaast, die kan ik dan toch pakken?
“Kan-niet is dood en ligt naast de boom begraven, kind.”
Ik kan-niet wachten tot ik Wil-niet heb… maar Kan-niet is dood.
Dus ik wacht.

Het ontbijt lukt, tenminste…
“Daar – wijzend op de overkant – eten jullie ook altijd van die blauwe kaas, dat is ook schimmel. Niet zeuren” zegt ze ferm. Het ontbijt lukt, tenminste wij zijn echt overtuigd dat er niets mis kan gaan. Mijn moeder gaat praten. Cornflakes met melk. What could go wrong?

“IJskoud eten is niet goed voor de maag”
Elke ochtend pruttelt de cornflakes met melk op het gasfornuis. “IJskoud eten is niet goed voor de maag” zegt zij fier. Mijn moeder doet nog een poging, nadat wij al heel wat ontbijtjes achter onze kiezen hebben in hun afwezigheid. De melk wordt vervangen door yoghurt. Yoghurt pruttelt heel anders en smaakt samen met de cornflakes heel veel erger. We geven het op. Het kan altijd erger.

Wereldoorlogen
Eten is sowieso lastig. Vooral mijn oma is van het bewaren. De blikken appelmoes, die in een grote bijkeuken staan, dateren van vlak na de oorlog. Het eten is er nog steeds. Tonnen gevuld met suiker, meel en heel veel koffie in hele grote plastic witte tonnen met blauwe grote draaideksels erop. Alles is in grote aantallen na de Tweede Wereldoorlog ingeslagen. De schaarste tijdens die jaren, de mensen die zij niet voldoende konden voeden tijdens het onderduiken of wanneer iemand na dagen lang lopen bij hun boerderij aanklopte, een ‘Nee’ te moeten verkopen, willen zij kost wat kost voor altijd voorkomen. Dat gaat ze niet nog eens gebeuren.

Een derde wereldoorlog
Het is nu tijd, na ruim 30 jaar, om de voorraden aan te breken. Een Derde Wereldoorlog lijkt niet gelijk op komst en hun tijd wel te duren. De appelmoes zit in prachtige lichtelijk verroeste blikken. Op het etiket staat een vrolijke liefdevol dienende huisvrouw keurig gekapt en gekleed in een wijd uiteenlopende rok, zachte pasteltinten. Precies zoals uit de films waar ik zo graag naar kijk van Doris Day en Elvis Presley. De liefdevolle huisvrouw houdt een dienblad met schaaltjes in haar handen gevuld met appelmoes. Zoetsappige taferelen. I love it! De inhoud daarentegen…

Hapje tintelende appelmoes
Ingeblikt voedsel vergaat niet… klinken de woorden van mijn oma. Wij weten wel beter. Elk bakje appelmoes wordt hap voor hap weggewerkt met een hap gekookte aardappel. Wanneer je het niet goed uitkient en er is geen aardappel meer om het mee weg te werken, dan voel je de appelmoes tintelen op je tong, vooral de watjesachtige stevige vlokken of eigenlijk zijn het meer slijmerige klonten. Beetje glibberig voelen ze, maar die klontjes zijn het sterkst qua tinteling.

Mijn liefde voor een glas water
Oude overgebleven cassis van Hero, appelsap of sinas moeten op, maakt niet uit wanneer. De groenwitte watten drijven in het glas in rondjes, de prik is meer dan dood. Hoewel ik als kind vermoed en mij voorstel dat de prik zich verstopt heeft in het watje. Dat maakt het wat logisch en behapbaar. Hap, slik en weg. Ik heb mijn neus leren afsluiten voor geuren en smaken. Het scheelt iets. Ook mijn liefde voor een glas water is aangewakkerd, al mag het meestal niet van mijn oma. “Kind, daar zwemmen de visjes in.” Hmmmm na lang nadenken, echt weken, heb ik het juiste antwoord op haar ‘Nee’: “Oma, ik ben een vis, een maartse vis, mijn sterrenbeeld is vis. Mag ik nu water?” Ik vind mijzelf heel slim, mijn oma vindt mij heel erg brutaal.

Meer lezen over mijn achtergrond, aanbod en activiteiten? Kijk op www.droomdurfdoe.nl.