Tussen de doden leert ze wat het betekent om er echt te zijn voor de levenden

Weer zo’n boek dat ik in één ruk uitlas: Vers water voor de bloemen (Changer l’eau des fleurs), geschreven door Valérie Perrin. Een rauw, nuchter boek dat doordrenkt is van donkere humor. Daarmee doet haar schrijfstijl en het decor dat zij kiest mij denken aan haar Franse collega Mélissa Da Costa.

Waar gaat het boek over?
Het hoofdpersonage, Violette Toussaint, groeit op in een onveilige (niet gehechte) omgeving als eenzaam pleegkind. Op haar zeventiende valt ze als een blok voor een bloedmooie man uit een rijk nest. Wat volgt is een lesje in psychologische slijtage: haar man blijkt een rasechte narcist, zo interpreteer je het als lezer, het woord ‘narcist’ wordt niet genoemd. Zijn ouders sluiten Violette uit, ook nadat er een dochtertje wordt geboren. Als echtgenoot transformeert hij in een dwangmatige rokkenjager en sterven de liefde en communicatie een stille dood. Toch blijft Violette. Ze overleven jarenlang samen als spoorwegbewaarders – een ongebruikelijk beroep die je zelden in de literatuur tegenkomt; ik vind dat fascinerend.

Opbloeien tussen de graven
Wanneer Violette de overstap maakt naar begraafplaatsbeheerder (nog zo’n bijzonder beroep) nabij Nancy, gebeurt het ondenkbare: ze begint te leven. Tussen de grafstenen vindt ze haar eigen heiligdom. Violette neemt dit vergeten ambacht bloedserieus. Ze leest de teksten op de stenen, verzorgt de planten met uiterste precisie, kent alle overledenen bij naam, geboorte- en sterfdatum, houdt iedere uitvaart (en grafrede) bij in een notitieboekje, eens soort dossier, en schenkt thee of alcohol voor nabestaanden die verdwaald zijn in hun verdriet. Tussen de doden leert ze wat het betekent om er echt te zijn voor de levenden. Als lezer leer je de levensverhalen en relaties kennen van sommige overledenen, wat ik een briljante insteek vind.

Haar schrijfstijl
Ieder hoofdstuk begint met een grafsteentekst, zoals: ‘Verzacht zijn rust met je mooiste lied’, ‘De liefde van een moeder is een kostbare schat die God maar één keer geeft’ en ‘Alles vervliegt, alles gaat voorbij, behalve de herinnering.’ Dit poëtische wisselt de auteur af met een nuchtere schrijfstijl waar ik erg van houd. Ik citeer (pagina 32):

‘Morgen is er een begrafenis om vier uur. Een nieuwe bewoner voor mijn begraafplaats. Een man van vijfenvijftig jaar, overleden omdat hij te veel gerookt heeft. Tenminste, dat zeggen de dokters. Die zeggen nooit dat een man van vijfenvijftig dood kan gaan omdat hij te weinig heeft liefgehad, omdat er niet naar hem geluisterd werd, omdat hij te veel rekeningen kreeg, te veel consumptief krediet had aangevraagd, omdat hij zijn kinderen groot heeft zien worden en toen is vertrokken, zonder afscheid te nemen. Een leven lang verwijten, een leven lang ontevredenheid. Vandaar zijn saffie en zijn borreltje, tegen de knopen in zijn maag. Daar werd hij blij van.’

Over de auteur
De boeken van Valérie Perrin worden gekenmerkt door diepe menselijkheid, tragiek, hoop en geheimzinnige levensgeschiedenissen. Perrin schuwt de lelijkheid van het leven niet, en juist dat maakt de kleine momenten van nuchtere humor zo bevrijdend. Haar stijl doet sterk denken aan die van Mélissa Da Costa. Niet alleen vanwege de Franse setting, maar vooral door de manier waarop beide auteurs absurde, complexe relaties ontleden, of het nu gaat om toxische liefdes, haperende families of onverwachte vriendschappen die ontstaan op het randje van de afgrond. Ze schrijft beeldend en ontroerend over thema’s als verlies, eenzaamheid en de veerkracht van de liefde. 

Rouw, veerkracht en absurde relaties
De kracht van dit verhaal zit in Violettes ontwikkeling. Ze is een intens liefdevolle moeder die door een verwoestend rouwproces moet, maar weigert een slachtoffer te worden. Vers water voor de bloemen is dan ook beslist geen zoetsappige roman, maar een eerbetoon aan veerkracht. Een absolute aanrader die je in één ruk uitleest.