Op zoek naar middeleeuws Amsterdam

Omdat Amsterdam dit jaar 750 jaar bestaat zijn er het hele jaar door allerlei leuke festiviteiten. Ik besluit om een tentoonstelling in het Stadsarchief te gaan bekijken. Het Stadsarchief is het geheugen van Amsterdam, Weesp, Amstelveen, Ouder Amstel en Diemen. Er bevinden zich documenten, persoonsgegevens, beelden en verhalen. Het Stadsarchief is gevestigd in het monumentale pand de Bazel. In 2007 werd het een Rijksmonument. Het is gebouwd in 1926 als vestiging van de Nederlandse Handels Maatschappij, een voorloper van de ABN Amro bank. Het was een soort opvolger van de VOC.

Tolprivilege als geboortebewijs
De tentoonstelling neemt je mee in het dagelijks leven van middeleeuws Amsterdam en laat zien hoe Amsterdammers hun stad opbouwden. Want hoe gaven zij hun stad en samenleving vorm? Wie had de macht en hoe zorgden zij voor elkaar? Welke rol speelden religie en handel? Het tolprivilege van 27 oktober 1275, uitgevaardigd door graaf Floris V is het geboortebewijs van Amstelledamme.

Ter bescherming van de oude geschriften
Als ik door de poortjes en schuifdeuren naar binnen loop kom ik in een vrij donkere ruimte terecht. Mijn ogen moeten even wennen om te bepalen waar ik moet beginnen. Bij navraag blijkt dat de schaarse verlichting is bedoeld ter bescherming van de oude geschriften die tentoongesteld worden. Teveel licht zou ze kunnen beschadigen en onleesbaar maken.

Een nederzetting aan de Amstel in 1170
Links zie ik een videopresentatie over het ontstaan en de uitbreiding van de stad. Hieruit blijkt dat er aan de monding van de Amstel in 1170 een nederzetting was gevestigd. De mensen woonden langs de Amstel en moesten regelmatig huizen afbreken en verderop weer opbouwen door verzakking van de ondergrond. De nederzetting groeide gestaag door de toestroom van migranten. Zij probeerden een beter bestaan op te bouwen.

De oudste Amsterdammer
Even verderop zie ik een beeld van de oudste Amsterdammer(1150-1215). Zijn botten werden in 1963 gevonden bij opgravingen onder het Hoge Koor in de Oude Kerk. En door de moderne technieken is men erin geslaagd deze man een gezicht te geven. Bijzonder indrukwekkend om te zien.

Het allereerste gasthuis
Ik loop verder en kom bij een vitrine met prachtige oude boeken en documenten. In de verklarende tekst staat dat Amsterdam in de 14e eeuw stadsrechten kreeg, evenals het recht op zelfbestuur en een eigen rechtspraak. De Amsterdammers waren zelf verantwoordelijk voor het onderhoud van de stad en de veiligheid. De stad groeide gestaag, maar bracht ook een grote tegenstelling tussen arm en rijk aan het licht. Daarom werden er gasthuizen gebouwd voor vreemdelingen. Een aanduiding hiervan is de 15e eeuwse luiklok van het Piters Gasthuis die bewaard gebleven is. Het allereerste gasthuis werd gebouwd tussen 1350 en 1371 op de plek van het huidige Paleis op de Dam. Men wilde op deze manier het sociale gezicht van de stad laten zien.

Vrouwen werden uitgesloten van de handel
Weer een stukje verder zie ik afbeeldingen op schilderijen over de handel. Boeren en handelaren brachten bier en haring naar de stad. Dat werd verkocht op de wekelijkse markten waar ook ander voedsel werd verkocht. Prachtige schilderijen laten de markttaferelen zien. Vrouwen werden uitgesloten van de handel. Toch hebben zij een grote invloed gehad op de economie doordat ze werkten in de vis- en textielindustrie. Er was grote solidariteit onder hen en ze werkten hard om in hun onderhoud te kunnen voorzien. De economische groei en de migratie transformeerden Amsterdam tot een handelscentrum. In 1566 bereikte de Beeldenstorm Amsterdam. In een document in een vitrine staat te lezen dat er vernielingen aangericht werden in de Oude Kerk. Hiermee eindigde de Geboorte. Er ontstond een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de stad.

De schatkamer
Als ik weer in de grote hal sta, besluit ik nog even een kijkje te nemen in de schatkamer van het gebouw. De trap af en dan zie ik prachtige tegelvloeren en een massieve stalen deur die toegang geeft tot alle oude archiefstukken. Er zijn vitrines met foto’s uit verschillende periodes van de stad. Dan wordt het tijd om weer naar huis te gaan. Een bijzondere tentoonstelling waar ik weer veel van heb geleerd.

Jubileumjaar Amsterdam
Op amsterdam750.nl kun je lezen wat er in dit jubileumjaar allemaal te zien en te doen is in onze hoofdstad. En in Het Verhaal van Nederland – Amsterdam neemt Daan Schuurmans je mee door de geschiedenis van 750 jaar Amsterdam. Gewoon terug te kijken op NPO Start.