‘Waar ben je zo bang voor?’ vraag ik hem, nadat hij vertelt op te zien tegen de vaccinatie. ‘Nou de injectienaald komt in mijn personal space… en dan gaat hij nog een extreem stukje verder mijn private space in, er dwars doorheen.’ Hij wijst naar zijn arm, terwijl hij erbij lacht als een boer met kiespijn. Ik lach, nee ik schater… hoewel het een serieus gesprek is, maar hij beschrijft zijn prikangst zo mooi. ‘Wat beschrijf je dat mooi, ik voel het gewoon…’ ril ik al lachend en hij lacht met mij mee.
Een boek is gesloten
‘Heb je Inside al gekeken op Netflix?’
‘Nee, nog niet’ antwoord ik hem.
Hij beschrijft een scène waar hij zijn eindeloze gedachtestroom in herkent. ‘Ik ga zeker kijken’ zeg ik welgemeend voordat ik verder ga en vraag naar zijn school.
‘Het is heel vreemd, mijn laatste echte schooldagen zijn geweest. Een boek is gesloten of een nieuw hoofdstuk gaat beginnen. Misschien is dat het.’ We spreken over het belang van het goed afsluiten van een schoolperiode, het is een groot deel van zijn leven geweest en verdient het om goed af te ronden. Juist wanneer je voortijdig vertrekt. Meedoen met de activiteiten van zijn klas, als het hem lukt. Hij gaat daar nog zeker aandacht aan geven.
Daar waar zijn leegte zit
‘Je ziet er een stuk meer ontspannen uit.’
‘Dank je, dat ben ik ook iets meer. Er zijn wel momenten van grote leegte en gaten van binnen’ vertelt hij met twee handen zijn borst en buik bedekkend, daar waar zijn leegte blijkt te zitten. Want zijn hoofd zit juist vol. We noemen zijn gedachtestroom het Droste-effect, sinds hij Inside heeft gezien. Ik luister en ben opgelucht en blij voor hem dat dit gevoel niet meer altijd en alles opslokkend aanwezig is voor nu. Nog even en hij is, na een lange wachttijd, aan de beurt bij GGZ… eindelijk. Hij wil weten hoe het werkt in zijn hoofd, hoe het komt dat wat erin zit er niet uitkomt. En dat wat er uitkomt niet overeenkomt met wat erin zit. Het gevoel tekort te schieten, niet te voldoen aan verwachtingen die er gesteld worden door ouders, school, de maatschappij. En vooral tekort te schieten aan zijn eigen verwachtingen van een beeld hoe het leven zou moeten zijn. Hoe kan het stil zijn zonder te tuimelen in de eindeloze leegte van binnen?
Bezig blijven om niet te verdwalen in de eindeloze gedachtestroom
Hij is zo getalenteerd en heeft zo veel mogelijkheden. Hoe bijzonder en uniek hij is, weet hij helaas zelf nog niet. Ik probeer hem te laten zien dat er juist wel zo veel uit hem komt. Hij tekent prachtig, hij schildert en doet nog veel meer dingen die niets met school te maken hebben, maar wel met het leven en de kunst van je staande houden wanneer de grond al zo lang wiebelig is. Bezig blijven om niet te verdwalen in de eindeloze gedachtestroom.
Hij weet dat alle draadjes knappen en hij gaat vallen
Hij beschrijft zijn gevoelens prachtig en zo beeldend. Zoals de keer dat hij vertelt dat hij aan een koord hangt, een koord bestaande uit vele draadjes, ze knappen één voor één. Het koord wordt steeds fragieler en de val komt steeds dichterbij. Hij bungelt en soms knapt er weer een draadje. Hij weet dat het moment komen gaat dat alle draadjes knappen, de val is onvermijdelijk. Maar wanneer het gaat gebeuren, weet hij niet. Hij houdt vast. Hij heeft een schaar in handen, hij kan nu zelf bepalen of hij zichzelf laat vallen en losknipt, niet wetend wat er komen gaat. Of het moment afwachten en niet weten wanneer en wat er komen gaat.
Hyperfocus
Het helpt hem om bezig te zijn. Zijn gedachten worden stiller wanneer hij tekent, muziek maakt. We hebben het over mediteren, wat hij soms doet. We hebben het over zijn hyperfocus wanneer hij tekent of schildert. ‘De hyperfocus is wel fijn, maar ook dan moet ik oppassen, want er bestaat geen tijd en alles om mij heen, de wereld, bestaat niet en ik vergeet te eten, te drinken.’
Hij is even opgelucht dat er een verklaring is
‘Graag zou ik mij meer verantwoordelijk willen gedragen thuis. Minder warrig, belangrijke zaken niet kwijtraken of vergeten. Ik weet dat ik het kan, want wanneer ik ergens anders ben, lukt het wel.’ Ik leg hem uit hoe dat verschil komt: ‘Wanneer je thuis bent ontspan je en dan gebeurt het dat je dingen vergeet, verliest of kwijtraakt. Wanneer je bij anderen bent, ben je extra alert, gefocust, wil je geen fouten maken. Je staat dan voortdurend ‘aan’ en dat ‘aanstaan’ kost heel veel energie. Het is goed om deze oplettendheid-knop aan en uit te kunnen zetten, maar het moet zeker niet altijd aanstaan.’
‘Zo logisch…’ zegt hij en hij is even opgelucht dat er een verklaring is waarom het niet altijd lukt en vooral thuis niet, waardoor de spanningen soms extra oplopen.
Bo Burnham – Inside op Netflix
Zojuist heb ik Inside gekeken, met soms een lach. Maar mijn hart kreeg vooral barstjes en maakt mijn gemoed zwaar. De verhalen en de gevoelens van vele jongeren die ik ken zitten gevangen in deze film, gevangen in de jongeren. Het is een film waarin een komiek, Bo Burnham, over zijn depressie een show maakt vanuit zijn huiskamer. De pijn, de eenzaamheid, de oppervlakkigheid van social media en hoe wij ons mooier maken naar de buitenwereld dan dat het is. Het gebrek aan echte verbinding. Het gaat door merg en been, tenminste bij mij en ik vermoed bij de jongen die mij getipt heeft over Inside nog zoveel meer.
Zelf zegt hij over Inside: ‘Wanneer zo’n beroemd iemand niet van zijn depressie kan afkomen, met alles wat hij kan inzetten, met de beste professionals… wat moet ik dan, hoeveel kans heb ik dan op herstel?’
Voor iedereen die wil weten – en vooral voelen – hoe jongeren een depressie kunnen ervaren, kijk Inside. Ik raad het aan, omdat het veel duidelijk maakt. Maar wees gewaarschuwd, het is verre van een komisch feestje.
Gaan we zo met jongeren om die in de knel zitten?
Nog even en ook hij is aan de beurt bij GGZ, na zes lange maanden van wachten en verder afzakken is de verwachting en de hoop torenhoog. De realiteit is natuurlijk dat het afwachten is of hij op de juiste plek, bij de juiste persoon, terechtkomt. Om zijn leed te verzachten kreeg hij alvast medicatie vanuit de huisarts. Zo gaan we tegenwoordig om met jongeren die in de knel zitten.
Hulp gewenst?
Er is dag en nacht telefonische hulp. Naast dat je de doktersdienst of weekenddienst kan bellen wanneer je je zorgen maakt om jezelf, een familielid of vriend, zijn er ook landelijke telefonische hulplijnen. Hieronder noem ik er twee die dag en nacht te bereiken zijn.
- De luisterlijn voor een anoniem en vertrouwelijk gesprek, chatten en mailen kan ook. 0900-0767 – https://ww.deluisterlijn.nl
- Crisislijn bij suïcideneigingen, depressie, angst en gepieker: 113 zelfmoordpreventie. Ook voor therapie en zelfhulp. Je kunt hier ook anoniem terecht. 0900-0113 of 113. Kijk ook op de website: www.113.nl
