Vrijheid voel je pas echt wanneer je het niet meer hebt

Er was een tijd dat ik schreef voor Amnesty International. Vele kaartjes schreef ik aan gevangenen in verre landen – en landen die beangstigend dichtbij zijn – waar de rechten van een mens zo anders zijn. Een hart onder de riem van woorden, kaartjes van hoop. Een teken van steun, het weinige dat je als mens in alle vrijheid voor een ander mens in gevangenschap kan betekenen. Een teken van leven vanuit een andere wereld, een vrije wereld. Door woorden de ander laten weten dat je hem/haar ziet en niet vergeet.

Gevangen vanwege woorden die uitgesproken zijn, woorden die alleen in echte vrijheid onbestraft kunnen worden uitgesproken. Woorden over geloof, politiek of over de kern van wie je bent, afgestraft met gevangenschap of zelfs de dood. Ik voel het in mijn buik terwijl ik de woorden schrijf. Het raakt en versterkt mijn dankbaarheid voor dit deel van de wereld waarin ik leef. Het is zo makkelijk om onze vrijheid voor lief te nemen. Vrijheid voel je pas echt wanneer je het niet meer hebt. En juist dat wil ik voorkomen. Ik vier de vrijheid zoveel als ik kan.

Tranen met tuiten op Cuba
In 2015 was ik met mijn kinderen op Cuba. Wat een ervaring, zo prachtig mooi en zo bitterzoet. Je kent wellicht die echte gesprekken, rechtstreeks van kern tot kern. Onze gids op Cuba, was ook gelijk onze leraar in levenslessen. Hij was daadwerkelijk een hoogleraar, maar als gids verdiende hij beter dan voor de klas. Soms zwaaide hij naar een bevriende collega en liet ons raden wat zijn eigenlijke beroep was. ‘Nee’ riep hij dan lachend, ‘het is een hartchirurg. Wanneer je hier naar het ziekenhuis gaat, weet je één ding zeker: iedereen die er werkt doet dat vanuit zijn hart en helemaal wanneer ze een specialisatie hebben. Een specialisatie levert eenmalig 2 euro per maand op boven op je salaris, dus voor het geld doen ze het niet.’

We zagen de prijzen van kleding en voedsel. Een t-shirt kost 14 euro, dat was destijds ruim één maandsalaris. We deelden ons eten en gaven weg wat we hadden. Onze koffers waren een stuk lichter bij terugkeer, maar ons hart en ziel rijkelijk gevuld. Diepe verbindingen hebben we gemaakt op Cuba, van de gids tot aan de taxichauffeur in een taxiritje van een halfuurtje. Tranen met tuiten hebben we gehuild op Cuba, samen met hen en alleen met elkaar. Tranen… de wasmachine van de ziel.

De woorden verbinden ons nog steeds
Over vrijheid gesproken. Als toerist lijkt het allemaal zo heerlijk; de salsa, de muziek die overal van de daken door de sidderende hitte op je afkomt. Het dansen op straat, op de daken, in de huizen… Mensen met weinig en een harde politiek met strenge regels en grenzen, maar de vrijheid in de geest en hart zijn indrukwekkend om te zien en ervaren.

Zo nu en dan schrijf ik met de gids uit Cuba. Af en toe stuur ik een pakketje op met kleding, jurken voor zijn vrouw, stroopwafels en bellenblaas voor zijn dochtertje. Deze tijd is nog uitdagender dan dat het al was op Cuba, maar zijn dankbaarheid voor het leven is onbeschrijfelijk en aanstekelijk. De woorden verbinden ons nog steeds.

Verbluft en bezwaard in China
‘Ik koop wel even een simkaart voor jullie telefoon’ zegt mijn Chinese leeftijdsgenoot bij wie ik samen met een vriendin logeer in Beijing. We gaan mee om ‘even’ een simkaart te kopen. Wat er vervolgens gebeurt gaat door ons merg en been. In een soort tabakswinkel, net als in Nederland, wordt er om de simkaart gevraagd. Zij staat garant en moet zich legitimeren, als buitenlander kunnen wij niet aan een simkaart komen is ons verteld. Er moet garant gestaan worden. Beetje vervelend, maar oké dachten wij. Vervolgens worden er foto’s van haar gemaakt terwijl ze haar paspoort bij haar gezicht houdt. Foto’s van alle kanten, het doet ons denken aan de arrestatiefoto’s. Haar losse haren worden weggeveegd uit haar gezicht en haar pony moet ze met haar hand van haar voorhoofd weghouden. Alsof dat nog niet genoeg is, wordt ook haar gebit vastgelegd met kiezen en al.

Wij voelen ons meer dan bezwaard en zijn verbluft. Alle camera’s buiten vallen ons op, zelfs in bosjes. Het is zo erg dat je geen moment ergens kan staan en niet ergens een camera ziet. Ik laat mij maar niet uit over de strenge heropvoedingskampen die er zijn voor alle mensen die niet hetero zijn. Over vrijheid gesproken.

PRIDE in Nederland
Mocht het je ontgaan zijn, het is weer tijd voor PRIDE. De regenboogvlaggen met extra toegevoegde kleuren wapperen hier in Zandvoort in de wind. Ik denk aan Frédérique uit Amstelveen. Het meisje van 14 die in elkaar is geslagen omdat ze geen antwoord had willen geven op de vraag of ze een jongen of meisje is. Over vrijheid gesproken; niet zo heel ver hier vandaan, gewoon in Nederland. Haar rake en dappere antwoord zingt rond op social media: ‘Ik ben wie ik ben en jij mag zijn wie je wil zijn.’ En zo is het Frédérique!

Ik besef des te meer dat vrijheid vieren ook inhoudt deze te blijven bevechten en niet voor lief te nemen. Vrijheid is om voor te vechten in liefde en niet pas wanneer je de vrijheid hebt verloren.

Be a rainbow in somebody else’s cloud
– Maya Angelou