Je lijf weet de weg, je hoofd verdwaalt

Als mens zijn we gezegend met een fantastisch denkvermogen. Handig voor het structureren van ons drukke leven, het organiseren van ons werk, het onderzoeken van de wetenschap en natuurlijk voor de boodschappenlijstjes en een potje scrabble. Maar soms is ons denkvermogen ook ons grootste probleem. Waar dieren na een enge ervaring hun lijf uitschudden, trillen en de tijd nemen om het systeem (het autonome zenuwstelsel) te laten herstellen, doen wij iets heel anders. We denken en rationaliseren het wel even weg. Of, nóg slimmer, we stoppen het netjes in een doosje en zetten er een deksel op. Tot dat doosje op een dag vanzelf weer openklapt. Soms subtiel. Soms knallend.

De les van Zoí
Zoí is nog maar een piepkleine kitten als ze moederziel alleen in een donkere waterput valt en pas de volgende dag door mijn vriendin Mirjam (dierentolk en healer) wordt gered. Een pittige traumatische ervaring voor zo’n beestje. Hier kun je meer lezen over dat ontroerende verhaal. En nee, dat diertje kruipt daarna niet dankbaar bij haar op schoot. Natuurlijk niet. Ze verstopt zich dagenlang achter plinten en kastdeurtjes, komt alleen tevoorschijn als het stil is in huis. Totdat ze de warme, veilige aanwezigheid van Kalí ontdekt, de zachtaardige grote hond van Mirjam. Daar voelt ze zich stukje bij beetje veilig bij.

Ons lijf wil helen, veiligheid ervaren
Mirjam dwingt wekenlang niets af. Ze heet zoí welkom en geeft haar de tijd, ruimte en veiligheid om zichzelf te reguleren. Eerst via Kalí, daarna ook met haar. Zoí’s lijf wist precies wat nodig was. En dát is eigenlijk wat wij mensen vaak vergeten: ons lijf wil helen, veiligheid ervaren. Alleen ons hoofd zit in de weg.

Zo werkt ons ons autonome zenuwstelsel
Stephen Porges (van de polyvagaaltheorie) legt uit dat ons autonome zenuwstelsel drie standen kent: vechten/vluchten, bevriezen en veilig verbinden. Een briljant systeem. Het helpt ons om te overleven. Deb Dana (de belangrijkste vertaler van de polyvagaaltheorie naar de therapeutische praktijk) zegt: “Je lijf zoekt altijd veiligheid. Maar wij? Wij zeggen dingen als: stel je niet aan, ga maar door, anderen hebben het erger. Met zulke overtuigingen duwen we onszelf juist verder vast.”

Waarom we ons niet uitschudden als een gazelle
Peter Levine (Somatic Experiencing) keek ooit naar dieren in het wild. Een gazelle die een aanval overleeft, trilt en schudt haar lijf uit, neemt de tijd om de energie te verwerken en de beweging van het lijf af te maken. Pas daarna staat ze op en huppelt weer verder. Wij mensen? Wij schamen ons voor trillen, stoppen emoties weg, maken lijstjes of checken onze mail. Kortom: we saboteren ons eigen herstel.

Mijn autonome zenuwstelsel had tijd nodig
Ik heb dat zelf ook meegemaakt. Na een inbraak bij mij thuis sliep ik wekenlang met álle lichten aan. Twee mannen hadden een steen door mijn voorpui gegooid, mijn huis overhoop gehaald en mijn computer gestolen. Mijn hoofd wist heus wel dat de kans op herhaling heel klein was. Maar mijn lijf bleef alert. Iedere avond hoorde ik in gedachten weer het glas rinkelen. Pas door mezelf veiligheid te laten ervaren (met alle lampen aan) kon mijn systeem kalmeren. Stapje voor stapje. Tot ik het licht weer uit durfde te doen. Mijn autonome zenuwstelsel had simpelweg tijd nodig.

Iemand die rustig met je mee ademt
Herstel is geen kwestie van ‘even snel fiksen’. Het gaat om regulatie: je lijf de kans geven om uit de stressstand te komen. Dat kan met ademhaling, beweging of rust. En het kan via co-regulatie: je zenuwstelsel kalmeert in verbinding met een ander. Zoals Zoí bij de veilige Kalí. Een vriend, je partner, of een coach die rustig met je mee ademt. Niet iemand die op je inpraat, je probeert te fiksen of het probleem gaat rationaliseren. Wel door veilig te verbinden. 

De uitnodiging
Misschien herken je dit: spanning, onrust of moeheid waar je hoofd meteen een etiket op plakt. Ik ben gewoon te druk, ik zit in de overgang, als ik het niet doe, wie dan wel, ik moet dit geregeld hebben, ik mag niet zeuren, anderen hebben het veel zwaarder dan ik, enz. Maar wat als je je lijf eens laat doen wat het al miljoenen jaren kan? Bewegen, ademen, uitschudden, verbinden. De natuur heeft het systeem perfect ontworpen. Je lijf weet de weg. Jij hoeft alleen te stoppen met in de weg lopen.

Dieren weten ook de weg
In mijn begeleiding en coaching neem ik altijd de effecten van overlevingspatronen en de reacties van het autonome zenuwstelsel mee. En in mijn 1-op-1 coachweek is een paardencoaching van Mirjam vaste prik. Paarden – en ook honden, katten en andere zoogdieren – kunnen namelijk de signalen van ons autonome zenuwstelsel voelen en spiegelen. Zij hebben geen gedachten of overtuigingen die in de weg zitten. Ze reageren heel puur op wat ze in het nu ervaren bij anderen. En een goede paardencoach en dierentolk kan deze signalen van de dieren interpreteren en duiden. Dit brengt een enorme verdieping met zich mee. Een fantastische ervaring. 

Wil jij weten wat er mogelijk is?
Je vindt hier meer over mijn 1-op-1 coachweek in Málaga en via deze link kun je alles lezen over de retreatweek die Mirjam en ik volgend voorjaar weer geven, speciaal voor jou.