“Ik heb zo’n mooie film gezien, die heeft me echt geraakt,” zegt mijn moeder enthousiast. Natuurlijk vraag ik meteen wat haar zo geraakt heeft. “Het gaat over een moeder op leeftijd en haar dochter. Ga die film maar kijken, dan zal je het zien.”
De film Calle Málaga
Mijn nieuwsgierigheid is natuurlijk meteen gewekt en een paar dagen later zit ik er klaar voor. Het is een prachtige Spaanse film: Calle Málaga. Ik kan hem niet vinden op Netflix of andere streamingdiensten, dus huur ik hem via Pathé Thuis. Ik ben zo nieuwsgierig dat ik daar wel een paar euro voor over heb.
De film gaat over het zonnige leven in Tanger van een vrouw op leeftijd, over vriendschap en gemeenschapszin, over generaties en culturen die vredig met elkaar samenleven, en over haar relatie met haar dochter. Die is wat ingewikkelder. Want als dochter Clara in Tanger verschijnt, plaatst ze haar moeder María Angeles voor een pittige situatie. Het huis in Tanger moet verkocht worden en moeder moet meeverhuizen naar Madrid of naar een verzorgingstehuis. Thema’s als nostalgie, veerkracht, avontuur en rebellie zitten stevig verweven in het verhaal.
Over moeders en dochters
Wat mij persoonlijk erg raakt in deze film is de relatie tussen de moeder en dochter. De onmacht om elkaar echt te zien, te luisteren en zich kwetsbaar op te stellen staat als een soort muur tussen hen in. Eerst kies ik de kant van de moeder. Ik vind dochter Clara namelijk nogal kil en egoïstisch. Ze is aan het overleven, heeft haar financiën niet op orde en claimt daarom het recht op de woning ten koste van haar moeder. Ongelooflijk! Hoe kun je zoiets doen?
Moeder María Angeles ontpopt zich vervolgens als een zeer veerkrachtige en vindingrijke vrouw die haar eigen boontjes wel dopt en nergens bang voor is, zo lijkt het. Totdat ik de diepere pijn van allebei deze vrouwen zie. Want ook al vind ik Clara hard en onvriendelijk, ook moeder is naar haar dochter zo gesloten als een oester. Waar ze ontzettend sociaal, vriendelijk en open is naar anderen, blijft het naar haar dochter ijzingwekkend stil.
Beiden zijn aan het overleven
Geen van beide vrouwen is in staat zich open, kwetsbaar of eerlijk op te stellen naar de ander. Ze zijn gebonden door hun verleden, hun eigen manier van leven en hun bloedband, maar niet verbonden met elkaar. Geen moment horen we ze echte vragen aan elkaar stellen of emoties delen. Waar ze diep van binnen eigenlijk naar verlangen, blijft als een zware mist tussen hen hangen.
Het is prachtig verfilmd, echt de moeite waard. Maar oh, wat vind ik het pijnlijk om te zien. En het gebeurt zo vaak tussen volwassen kinderen en ouders, of tussen broers en zussen. Wel gebonden door de bloedband en het verleden, maar niet verbonden in het leven van nu.
Een prachtig gesprek met mijn moeder
Ik spreek mijn eigen moeder bijna dagelijks. Zeker omdat ik op afstand in Spanje woon en haar man dit voorjaar overleed, vind ik het fijn om de dag met haar te delen, haar te helpen waar ik kan en soms verdiepende gesprekken te hebben. Zo komen we ook op deze film. “Ik heb Calle Málaga gezien, mam! Wat een mooie, maar pijnlijke film!” roep ik enthousiast. Er ontstaat een mooi gesprek tussen ons. Vooral de veerkracht en moed van María Angeles hebben mijn moeder geraakt, maar ook de pijnlijke afstand tussen die twee. En mijn moeder heeft, net als ik, gezien en gevoeld dat die afstand niet alleen komt door de houding van de dochter.
Afstand is geen belemmering voor verbinding
Het raakt me. Want ook al zijn wij twee totaal verschillende vrouwen en leven we ver van elkaar vandaan, meer dan ooit voel ik me verbonden met haar. Natuurlijk zijn we het niet altijd met elkaar eens en pakken we de dingen anders aan, maar er is liefde, begrip en aandacht voor elkaar. Dat doen we allebei. Daar ben ik heel dankbaar voor.
Wat als een ouder niet beschikbaar is?
Want hoe zou het zijn als één van de twee niet kan verbinden? Dan ontstaat er systemisch een ingewikkelde en pijnlijke situatie. Die zie ik in coaching ontzettend vaak. Dochters die wel gebonden zijn, maar niet verbonden met hun vader of moeder. Omdat die ouder fysiek of emotioneel niet beschikbaar is. Of omdat onbegrip, boosheid of irritatie uit het verleden nog in de weg staat. Hoe ga je daar dan mee om?
Als het verlangen naar verbinding te zwaar weegt
Vanuit systemisch perspectief blijf je altijd gebonden aan je ouders. Zij zijn je vader en moeder, wat er ook is gebeurd en hoe de relatie nu ook is. Verbondenheid is iets anders. Die kan er wel zijn, maar hoeft er niet te zijn. Als een ouder emotioneel of fysiek niet beschikbaar is, kan een kind steeds opnieuw de uitreiking doen naar verbinding, zonder werkelijk contact te ervaren. In het systemisch werk noemen we dat een onderbroken uitreiking. Het verlangen naar verbinding blijft bestaan, terwijl je tegelijkertijd leert jezelf te beschermen door afstand te houden.
Jouw plek als volwassen kind innemen
De beweging naar herstel begint dan niet met alsnog proberen die ouder te veranderen of eindelijk te krijgen wat je vroeger hebt gemist. Dat kan pijnlijk genoeg meestal niet. Wel kun je erkennen wat er niet is geweest, de pijn en het gemis onder ogen zien en stoppen met steeds opnieuw uitreiken naar iets wat de ander niet kan geven. Je kunt je ouder laten op de plek waar hij of zij hoort, als jouw vader of moeder, en zelf weer jouw eigen plek innemen als volwassen kind. Soms ontstaat er vanuit die beweging alsnog meer verbinding. En soms betekent verbinding vooral dat je vrede kunt hebben met de afstand. Ook dat is systemisch gezien een vorm van loslaten én van verbonden blijven.
Wil jij hier meer over weten?
Ik kan samen met jou systemisch kijken naar je relatie met je vader of moeder, bijvoorbeeld met een systemische tafelopstelling. De inzichten die daaruit voortkomen kunnen inzicht, heling of acceptatie geven, zodat je verder kunt zonder de ballast die je al zo lang bij je draagt.
