De echte antwoorden komen als je leert luisteren als een Boeddha

Als ik íets heb geleerd in al die jaren dat ik mensen train en coach, dan is het dit: het eerste antwoord is zelden het echte antwoord. Het is vaak het snelste antwoord. Het sociaal wenselijke antwoord. Het verstandige antwoord. Het antwoord dat al keurig klaarstond in het hoofd van de ander, nog vóór je jouw vraag had afgerond. Maar als je gaat voor een verdiepend gesprek, een gesprek waarin je echt wilt begrijpen wat er in de binnenwereld leeft, dan kom je daar niet met de eerste laag.

Tijdens elk ingewikkeld, emotioneel of intiem gesprek is het belangrijk om iets stiller te worden. Iets minder doen. En dat is precies waar het spannend wordt. Want vertragen en verdiepen voelt voor veel mensen onveilig. Wat ligt er verborgen onder de oppervlakte? Welke emoties komen naar boven? Wat als er iets mis is met me?

Training voor doorgewinterde managers
Al jarenlang geef ik de coach-training ‘Het verdiepende gesprek voeren’ aan leidinggevenden: En geloof me, daar zitten geen beginners. Dat zijn doorgewinterde managers die al heel wat managementboeken hebben verslonden en jarenlange ervaring hebben. Ze zijn getraind om vooruit te denken, knopen door te hakken, problemen te fiksen. Oplossingsgericht, daadkrachtig en efficiënt. Dat zijn fantastische en belangrijke kwaliteiten. Echter, zodra het gesprek niet meer gaat over targets en planning, maar over gedrag, stress, twijfel, energieverlies of emoties, dan werkt die oplossingsreflex ineens averechts.

De drie klassieke valkuilen die ik telkens weer tegenkom
Hoe goed bedoeld het allemaal ook is, dit is wat mij betreft de top 3 van de meest voorkomende valkuilen. 

1. Invullen voor een ander
“Voel je je onzeker als je een presentatie moet geven?” Het klinkt als een empathische en betrokken vraag, maar je hebt het antwoord eigenlijk al ingevuld. Misschien voelt iemand zich helemaal niet onzeker, maar boos, gefrustreerd of afgeleid.

Met een gesloten vraag of een invulling duw je iemand onbewust een richting in. Jouw richting. En dat voelt niet veilig. Het voelt alsof jij het kennelijk beter weet. Als je het verkeerd invult, voelt de ander zich niet gezien en krijgt hij de neiging zich terug te trekken of te verdedigen.

2. Oplossingen geven
Dit is een klassieker die ik telkens weer tegenkom: “Als ik met een probleem bij mijn partner kom, gaat hij het voor me oplossen, tips geven of neemt hij het van me over. Dat wil ik helemaal niet. Ik wil dat hij luistert!”

Je partner deelt een probleem of emotie en jij schiet in de oplossingsmodus. Tips! Advies! Actieplan! Een typische valkuil van partners, managers en vrienden. Superlief bedoeld. Echt. Maar vaak betekent het: ik kan jouw ongemak niet verdragen, dus ik ga het voor je fiksen. Terwijl de ander misschien helemaal geen oplossing nodig heeft, maar erkenning, ruimte en begrip. 

3. Genoegen nemen met het eerste antwoord
Stel, je merkt dat iemand niet lekker in zijn vel zit en je stelt de simpele vraag: “Wat zou je anders willen op dit moment?” De ander zegt direct: “Ik wil meer ondersteuning, want ik heb te veel werk.”

Als je genoegen neemt met dit eerste antwoord mis je de boot. Want dit had de ander allang bedacht. Maar wat nou als je even stil blijft, de ander wat langer laat nadenken over de vraag. Herhaal dezelfde vraag eens en kijk wat er gebeurt. Houd even je mond en luister naar wat er nog meer wordt gezegd. Of stel de magische en meest simpele vraag: “En wat nog meer? Wat zou je nog meer anders willen?” Want onder ’te veel werk’ kan ook zitten: moeite met grenzen aangeven. Of angst om te falen. Of de overtuiging dat je pas waardevol bent als je alles zelf doet.

Bewust maken wat nu nog onbewust is
Het verdiepende gesprek gaat om het bewust maken wat nu nog onbewust is. Het gaat erom dat je helpt om nieuwe ideeën, inzichten, perspectieven en mogelijkheden te vinden. En dát zijn gesprekken die iets verschuiven.

Luisteren als een Boeddha
Met mijn klanten doe ik regelmatig de Boeddha-oefening. Waarbij ik als een boeddha alleen maar luister: oordeelloos, nieuwsgierig en verbonden met de ander. En geloof me, dat is soms echt niet makkelijk. Zeker als mijn brein ondertussen al drie slimme inzichten en twee mogelijke interventies heeft bedacht. Toch houd ik mijn mond. Tijdens zo’n oefening onderzoeken we soms tien tot vijftien minuten lang één enkele vraag, omdat het eerste antwoord bijna nooit de uitgang is. Het is de voordeurmat. Door te vertragen, te herhalen, te vragen wat er nog meer speelt, zakken we laag voor laag dieper. Tot we bij iets komen dat klopt. Iets dat rust geeft in plaats van spanning. En dat moment, waarop iemand zichzelf ineens echt hoort uitspreken wat er van binnen leeft, dát is veiligheid in actie.

En jij?
Ik nodig je uit om de komende tijd eens te letten op je eigen reflexen in gesprekken.

• Hoe snel geef jij advies?
• Hoe vaak vul jij in of stel je een gesloten vraag?
• Hoe snel ben jij tevreden met het eerste antwoord?

Nieuwsgierig zijn in je verbinding met de ander
Probeer nieuwsgieriger te zijn in je verbinding met de ander, want een verdiepend gesprek begint niet met een perfecte techniek; het begint met jouw bereidheid om het niet te weten. Om in het ongemak te blijven zonder het dicht te smeren met oplossingen. Misschien is dat wel de meest veilige plek die je iemand kunt bieden.

Coach-vakantie
Wil jij meer weten of met mij op onderzoek gaan naar jouw diepere verlangens, emoties of patronen? Misschien is de vertraging van een coach-vakantie precies wat je nodig hebt om meer op koers te komen.