Dankzij de nieuwe paus denk ik aan ‘De ontdekking van de hemel’

Terwijl ik kijk naar de huilende mensen op het Sint-Pietersplein in Vaticaanstad – eerst vanwege het overlijden van paus Fransiscus en daarna tranen van vreugde bij de gekozen nieuwe paus – blijven mijn gedachten hangen bij de Sixtijnse Kapel. Hoe oud was ik toen ik daar voor het eerst was? Een jaar of 10 denk ik.

De strikte dresscode van het Vaticaan
We waren op vakantie in Italië en bleven na Toscane nog een dag of vijf in Rome. Een vriendin van mijn zus was mee en die twee meiden hadden topjes aan met spaghettibandjes, ontblote schouders dus. Mijn vader droeg een korte broek. Mijn moeder en ik een zomerjurk met mouwtjes en net over de knie. We waren onvoorbereid voor wat betreft de strikte dresscode van het Vaticaan. Zowel mannen als vrouwen moeten hun knieën en bovenarmen bedekken. Het is verboden mouwloze topjes en laag uitgesneden shirts te dragen. Mijn vader weigerde om terug te rijden naar de camping, dus we gingen improviseren. Op het toilet van een café trok mijn vader de driekwartbroek van mijn zus aan. Het zag er niet uit, maar dat deerde hem niet. Mijn zus kocht snel een Rome t-shirt in de souvenirwinkel en de vriendin van mijn zus drapeerde een handdoek (die mijn moeder bij zich had omdat mijn vader zo veel transpireerde) als een soort sjaal over haar schouders. En daar gingen we.

Alsof ik door de bijbel wandelde
Zonder problemen kwamen we binnen. Ik weet nog goed hoe ik onder de indruk was van alle pracht en praal van het Vaticaan en de Sixtijnse Kapel. Alsof ik door de bijbel wandelde. Ik durfde nauwelijks adem te halen. Bijzonder, want ik heb ontelbare katholieke kerken en kathedralen bezocht in mijn leven. En het Vaticaan was echt niet de eerste, maar toch maakte dit bouwwerk, vooral van binnen, een onvergetelijke indruk op mij. 

De bestseller van Harry Mulisch
Aan dit moment moet ik denken als ik het hele paus-gebeuren op tv zie. Maar dan gaat het nieuwsitem over de witte rook uit de schoorsteen van de Sixtijnse Kapel. Ik loop naar mijn boekenkast en trek de bestseller van Harry Mulisch er blindelings uit: De ontdekking van de hemel. Je ziet het op de foto: het papier is gescheurd, hij is rafelig geworden. Niet gek, want dit boek verhuist al sinds 1992 met mij mee. Hij krijgt altijd een speciale plek in de boekenkast, op ooghoogte, tussen mijn andere favorieten. 

Waar ging het boek ook alweer over?
Ik weet nog goed dat ik dit boek op mijn twintigste las. Zoals ik al gewend was van Mulisch kwam er veel WOII aan bod. Maar het laatste deel, dat zich dus o.a. afspeelt in Rome, is mij het meest bijgebleven. Waar gingen de voorgaande 800 pagina’s dan over? Oh ja, over de bijzondere vriendschap tussen Onno en Max en de driehoeksverhouding met Ada, waar zoon Quinten uit voortkwam. Ik weet het weer. En de engelen, die vanuit de hemel de richting bepaalden, de lakens uitdeelden. 

Mulisch neemt je mee de kapel in
Een hemelse instantie besluit dat het tijd is om de band tussen God en de mensheid te verbreken. Hiervoor moeten de stenen tafelen — de originele exemplaren van Mozes — worden teruggehaald uit de Sixtijnse Kapel in het Vaticaan. Dit deel van het boek voelde destijds als een literaire Da Vinci Code avant la lettre, maar dan met meer filosofische diepgang en minder sensatiezucht. De kapel, met haar overweldigende fresco’s van Michelangelo, fungeerde hier niet alleen als decor, maar als symbolisch kruispunt van het goddelijke en het menselijke. Mulisch beschreef de plek met zoveel zintuiglijke precisie dat je als lezer bijna zelf onder het gewelf staat. De kunst, de stilte, de geladenheid van de ruimte — het maakte de scène intens en bijna profetisch. Zeker nu, in een tijd waarin het Vaticaan zo in de belangstelling staat, voelt dit heel actueel én herinner ik mij ineens mijn eerste bezoek aan de Sixtijnse Kapel dus zo goed. Mooi, hoe dit allemaal samenkomt.

The Discovery of Heaven
Nu ik die dikke pil van Mulisch in mijn handen heb, komt het verhaal ook weer helemaal terug. En dat allemaal dankzij de nieuwe paus. Als jij het boek nooit hebt gelezen, snap je waarschijnlijk niet waar ik het over heb, maar misschien heb je de film gezien: The Discovery of Heaven (2001). Zoals altijd wanneer je het boek eerst hebt gelezen, viel de film mij destijds enorm tegen. Wat logisch is, want waar je tijdens het lezen je eigen beelden creëert in je hoofd, worden die beelden in een film voor je ingevuld. En dat matcht dan vaak niet met elkaar. Heel frustrerend vind ik dat.

Gewoon nog een keer lezen
Ik besluit bij deze dat ik ‘De ontdekking van de hemel’ nog een keer ga lezen komende zomer. In tegenstelling tot een film voor de tweede keer kijken – dat doe ik vrijwel nooit – geeft het mij altijd veel meer diepgang en nuances als ik een goed boek voor de tweede keer lees. Zeker met een leeftijdsverschil van dertig jaar, nu ik over veel meer kennis en wijsheid beschik. 

Heb jij boekentips om voor de tweede keer te lezen? Laat het me weten in een reactie onder dit blog. Ik ben namelijk nooit uitgelezen!