Verbaasd kijk ik haar na. Ze zei sorry tegen me. Ik ben zo verbaasd dat ze zich verontschuldigt voor iets dat er simpelweg uit móést. Mijn mond valt open. Haar emoties liegen er niet om: verdriet, schrik, tranen. Alles is zichtbaar, voelbaar. Ze heeft zichzelf toegestaan om haar emoties te uiten. En toch gebeurde er tijdens dit proces nog iets anders. Iets dat mij dagenlang bezighield: waar komt het vandaan dat we ons schamen voor onze emoties? Waarom zeggen we sorry voor verdriet? Het bracht me ertoe om dit blog te schrijven.
Geen schaamte of verontschuldiging
Geschaamd of verontschuldigd heb ik me de afgelopen periode zeker niet. Er is geen fase in mijn leven geweest waarin ik zoveel heb gehuild als het afgelopen jaar. Na het overlijden van mijn lief, mijn schoonmoeder en andere ingrijpende gebeurtenissen. De tranen zijn inmiddels grotendeels opgedroogd. Ik barst niet meer zomaar overal in huilen uit. Maar de behoefte om me te verontschuldigen voor mijn verdriet heb ik nooit gevoeld. Net zo min als schaamte om mijn gevoelens te laten zien.
Ergens, vanuit een grijs verleden, herken ik haar proces wel, dat zeker. Dat moment waarop emoties worden ingehouden, weggepoetst, verontschuldigd. Alleen ben ik daar nooit in meegegaan.
Bewust zijn van emoties
Door emoties in hun meest primaire vorm toe te laten, leer en ervaar je er het meeste van. Emoties geven een boodschap af. Ze maken je bewust van wat er in jou in gang wordt gezet. Dat is een signaal voor jezelf en voor je omgeving. Omdat je midden in een situatie zit, heb je niet direct overzicht over wat er aan de hand is. Emoties werken snel, reflexmatig. Het duurt even voordat lichaam en hoofd doorhebben dat er iets aan de hand is. Vaak is de emotie dan al zichtbaar geworden.
Door te huilen of boosheid te uiten is emotie zichtbaar. En op het moment dat je beseft dat iemand dat ziet, kan dat kwetsbaar voelen. Zo kwetsbaar dat je ineens beseft dat het niet voor de buitenwereld bedoeld is. Het is van jou en vertelt heel veel over wat er binnen in je gebeurt.
Ik blijf me verwonderen over de verontschuldiging die ik kreeg. En ik vraag me nog steeds af wat de reden is.
Wat je kunt ervaren als emoties zichtbaar worden
Wanneer emoties zichtbaar zijn, kun je ervaren dat:
- het zo groot en gevoelig voelt dat iemand het ‘achterste van je tong’ ziet, bij je naar binnen kijkt
- bestaande onzekerheid tijdelijk wordt vergroot
- kwetsbaarheid onprettig of ongemakkelijk aanvoelt
- je het idee krijgt dat je omgeving er last van heeft
- er een gevoel van schaamte is
- schuldgevoel ontstaat naar anderen of naar jezelf
- stress en spanning toenemen
- je op de lange termijn lichamelijke klachten ontwikkelt
- er een andere reden is waarom emoties ‘er niet mogen zijn’
- je op de lange termijn je authenticiteit verliest
Verdriet mag er toch zijn?
Tijdens het schrijven van dit blog, plopt er een herinnering op. Ik zit naast mijn moeder in de kerk. Er wordt een christelijke psalm gezongen. Ik kijk even opzij naar mijn moeder en ik zie dat ze zich verbijt. Een deel van haar gezicht gaat schuil achter een zakdoek. Ze is verdrietig, dat is duidelijk. Het mag er toch gewoon zijn? denk ik. Bij mij stromen de tranen over mijn wangen, en ik doe geen enkele moeite om ze te verbergen. Ze zijn er. Naast me voel ik een zakdoekje dat wordt aangereikt. Dankbaar neem ik het aan.
De dienst loopt ten einde. Iedereen maakt zich gereed om de kerk te verlaten, achter de naaste familie en de kist met oom Jaap aan. Ik zie hoe mijn moeder zichzelf in de plooi trekt. Verbaasd kijk ik toe, me voor het eerst echt bewust van wat zich hier voor mijn ogen voltrekt. Ze verbijt haar emoties en probeert ze te verstoppen, te laten verdwijnen.
De tranen druppen nog steeds openlijk uit mijn ogen langs mijn wangen naar beneden. Onderwijl vraag ik me af waar ze zich voor schaamt. Ik moet voelen en ervaren, denk ik. Hij is veel te jong overleden. Daar mogen we verdrietig om zijn.
Even later schuiven we voetje voor voetje achter de stoet aan naar buiten.
Er kleeft geen schuld aan mijn tranen
Emoties mogen er zijn. Zichtbaar. Nee, ze móéten er zijn. Ik schaam me niet voor mijn gevoel. Er kleeft geen schuld aan mijn tranen van het afgelopen jaar. Ik verbijt mijn verdriet niet, stop het niet weg. Het mag er volledig zijn. Ik maak het niet groter dan het is, maar ook niet kleiner. Het ís er.
Het is aan mij om mijn emoties te uiten wanneer dat nodig is. Mijn lichaam weet wat het doet. De liefde is niet verdwenen met het overlijden van mijn lief. Ze hoort erbij — zoals de laatste bladzijde bij een boek hoort. Zonder die bladzijde klopt het verhaal niet.
Mijn pad heeft me hier gebracht. De keuze ligt bij mij om vanaf hier verder te gaan. Zonder schaamte of schuldgevoelens.
Hoe werkt dat voor jou?
Herken jij de impact van schaamte of schuldgevoelens? Merk je dat onzekerheid ervoor zorgt dat je je emoties niet volledig durft te uiten? Ik lees graag je reactie: Kailosinzichten@gmail.com.
2 reacties
Mooi dat je hierover schrijft. Emotie is zo puur natuur. Tranen helen. Tranen mogen er absoluut zijn. Soms overvalt het je en vindt je hoofd er van alles van, maar je lijf weet wat het nodig heeft. De oudere generatie heeft meer moeite met het openbaar laten zien van verdriet of pijn. Ook begrijpelijk, maar zeker niet meer nodig.
Het is zeker heel goed dat je erover schrijft. Het is lang niet altijd zo gewoon voor iedereen. Er liggen vaak diepe lagen onder. Gewoontes patronen normen en waarde. Maar ik deel je mening dat het heel goed is de emoties te tonen en doorleven. Fijn dat jij dit ook goed kunt nu jezelf zo van nabij een dierbaar iemand missen moet. Bedankt weer voor de nooie blog