“Wanneer is dit verdriet nu eindelijk voorbij?” Deze vraag wordt mij vaak gesteld. Alsof rouw op een lijstje staat dat je op een dag kunt afvinken. Laat ik duidelijk zijn dat ik deze vraag begrijp. Ik heb zelf ook dieren losgelaten die een stuk van mijn hart met zich meenamen. En wat ik keer op keer zie bij mijn cliënten en bij mezelf is dat rouw om je dier niet stopt, maar van vorm verandert.
De mand die leeg blijft
Neem Sanne. Maanden geleden nam ze afscheid van Coco, haar hond. Toch is Coco er soms ineens weer. Niet fysiek, dat weet Sanne heus wel, maar Coco is wel degelijk voelbaar. ’s Ochtends, met haar koffie in haar hand, kijkt ze nog automatisch naar de mand waar Coco altijd lag. Soms is ze heel even van overtuigd dat ze haar nagels over de vloer hoort tikken.
De eerste weken deed dat continue en hoopvol terugkijken naar een lege mand pijn. Een scherp en leeg gevoel. Inmiddels is dat anders. Sanne zegt dat de pijn zachter is geworden, maar nog wel aanwezig. Dat wringt een beetje bij haar, want ergens in haar hoofd zit het idee dat het ‘nu wel een keer klaar moet zijn’. Ze wil verder, maar ja, zo werkt rouwen nu eenmaal niet.
De steen in je broekzak
Ik geef mijn cliënten weleens de metafoor van een steen in je broekzak. In het begin voel je de steen overal: scherp, zwaar en bij elke stap. Na verloop van tijd slijt die steen doordat je went aan het dragen ervan. Hij wordt zachter en dragelijker. Zo werkt het in vele gevallen bij rouwen ook; de steen gaat nooit weg, maar je leert hem anders met je mee te dragen.
Van rauw naar zacht
In het begin is rouw ook echt rauw. Alles is leeg, stil en onwennig. Je mist niet alleen je dier, maar ook het ritme, de vanzelfsprekendheid, de kleine gewoontes van elke dag. Daarna verschuift het. De scherpe randjes slijten en maken plaats voor een gemis dat verweven raakt met je dagelijks leven. Dat kan verwarrend zijn, want je functioneert zo goed als het kan weer normaal. Je lacht weer, je maakt plezier, je leven gaat door. En ondertussen is er nog steeds dat gebroken stukje in jouw hart dat hem of haar intens mist.
Liefde die een nieuwe plek zoekt
Wat veel mensen niet beseffen: rouw is niet bedoeld om ‘overheen te komen’; rouw is liefde die geen plek meer heeft om naartoe te gaan, zoals eerst. Die liefde zoekt dus een nieuwe vorm. Rouwdeskundigen noemen dit continuing bonds: de blijvende band met wie of wat je hebt verloren, die niet stopt bij het afscheid, maar mee verandert met jou. Precies dat zie ik ook terug bij dieren. De band eindigt niet; hij verplaatst zich.
Wanneer je haar weer voelt
Sanne merkt het wanneer ze zit te dagdromen en ineens moet glimlachen om iets wat Coco altijd deed. Of wanneer ze, zonder aanleiding, een warm gevoel krijgt, alsof Coco even dichtbij is. Ik ben van mening dat dit geen verbeelding is, maar echte verbinding met de ziel van haar hond. Dat is het moment waarop rouw verandert van pijn naar verbinding. Dit betekent niet dat het rauwe gevoel klaar is; de rauwheid heeft een andere plek gekregen en is meer ingelost voor de liefdevolle herinneringen.
Je hoeft niet los te laten
De subtiele signalen zoals het horen, voelen of ruiken van je overleden dier zijn cadeautjes van hun overleden dierenziel. Ze geven een teken om vooral steun te geven bij het verdriet en gemis voor hun geliefde dierenmens.
Sanne hoeft Coco niet los te laten om verder te kunnen. Ze leert haar anders vast te houden: in herinneringen, in kleine rituelen, in het besef dat wat er was er nog steeds is, alleen in een andere vorm.
Het laat zien hoeveel liefde er was
Merk jij dat je ook nog een gewoonte hebt die aan je dier herinnert? Blijf hem koesteren. Steek een kaars aan, spreek haar naam hardop uit of schrijf een klein moment op dat je met haar beleefde. Dat zijn geen tekenen dat je vastzit; het zijn de nieuwe vormen die jullie liefdevolle band aanneemt. Op een dag besef je dat het gemis niet meer alleen pijn doet, maar ook iets warms met zich meebrengt. Omdat het laat zien hoeveel liefde er was en er nog steeds is.
Herken jij dit gevoel? Ik lees het graag in de reacties. En mocht je meer tools willen om je rouwproces een plek te geven of om de verbinding met je dier vanuit het hiernamaals te herkennen, dan vind je die in mijn boek en kaartendeck: De Lijn tussen Magie en Leven.
