Eerste kerstochtend 2023… Ik kijk De Verwondering terug op de NPO; interviews van Annemiek Schrijver met heel veel verschillende mensen. Deze keer is Ruud Bartlema haar gast. Hij is theoloog, leraar joodse mystiek en kunstenaar. Ik ben christelijk opgevoed, en ook al ga ik niet meer naar de kerk, zijn manier van naar geloof kijken spreekt mij aan. Hij begint met het voorlezen van onderstaand gedicht van Hans Andreas:
Geen kerstcantate
Niet alleen in het holst
van de nacht van het jaar,
iedere dag van het jaar
heeft het licht het koud.
Het vraagt om geen engelenstemmen,
het hongert naar
een beetje gerechtigheid
aan deze kant van de tijd.
En dromen doet het ook niet van
eeuwig hemelse zomers
in en om het vaderhuis,
het hunkert naar
aardse dagen ooit
zonder marteling en moord,
het licht dat van puur licht
kind is en woord.
Het licht heeft het koud
Dit gedicht raakt mij. Kerst kunnen we zien als het moment van gedenken van onze oorsprong: waar komen wij vandaan? Uit het licht, uit onbevangen goedheid en verwondering van het kind. Maar het licht heeft het koud, schrijft Hans Andreas.
Kunnen wij dat licht helpen?
Jazeker! Door elkaar weer puur, als mens te ontmoeten, met elkaar in verbinding te gaan. In oprechte aandacht, waarbij nabijheid, er zijn voor de ander soms al voldoende is om het licht in de ander te verwarmen. We kunnen allemaal onze eigen kleine bijdrage leveren. Dit kun je religieus of zweverig opvatten, maar ook vanuit puur mens-zijn benaderen. Ieder mens heeft namelijk een scheppende kracht, is in staat de brokstukken in de samenleving weer bij elkaar te brengen. Maar wat we nodig hebben is verwondering en vertrouwen. Dat klinkt heel simpel en is zo lastig.
Dogma’s doen de stroom stagneren
Kijk maar om je heen op de wereld, waar mensen recht tegen over elkaar staan. Alles is altijd in beweging, dan heb ik het over de stroom van het leven. Religieuze dogma’s kunnen die stroom doen stagneren. Maar religieuze boeken zijn spiegelverhalen, geen geschiedenis! Ze spiegelen ons situaties voor om van te leren, het zijn metaforen die als voorbeeld dienen voor ons mensen wanneer we het licht kwijt zijn geraakt.
Kun je het licht niet zien?
‘Kun je het licht niet zien? Ga dan bij jezelf na of bevraag de ander hoe je het bent kwijtgeraakt (en praat erover). Zo kun je het misschien samen weer terugvinden, in de spiegel van de ander. Want het licht is er altijd, ook al zie je het niet.’ Aldus Ruud Bartlema in ‘De Verwondering’.
De kern is om te leven
De kern van het leven is geboren te worden in het universum. Om te leven, in contact, in verbinding gaan met alles wat hierin leeft; mensen, dieren en planten. Mocht je het vertrouwen kwijt zijn, sta dan even stil, ga naar binnen, om het daar in jezelf weer te vinden. Iedereen wordt hetzelfde geboren, onbevangen en vol verwondering. Daar kunnen we altijd naar terug en opnieuw mee verbinden. De juiste weg zit in jezelf, in je hart.
Geloven in de goedheid van de mens
Sta open voor het leven. Verwonder je als een kind. Ik blijf geloven in de goedheid van ieder mens, ook al is die afgedwaald door wat voor reden dan ook. Noem het naïef als je wilt, ik noem het hoopvol; hoop doet immers leven en daarvoor ben ik geboren: om te leven. Om het beste in mijzelf en de ander naar boven te halen.
Mijn wens voor 2024
Kijk eens naar binnen, waar zit jouw licht? Wat kun jij bijdragen?
