“Dit boek wil jij echt lezen, neem maar mee” zei mijn moeder en ze drukte Narcis in mijn handen. “Mijn hele leeskring vond het geweldig.” De appel valt niet ver van de boom; het leesvirus heb ik van haar. Mijn bijna 90-jarige moeder zit zelfs in twee leeskringen. Als ze maar één ding mee zou mogen nemen naar een onbewoond eiland, dan is het haar e-reader.
Vorige week landden mijn ouders weer op de luchthaven Granada. Na een week in de stad verblijven ze nu nog drie weken aan de Costa Tropical. Mijn boekenkast werd dus meteen geplunderd. “Ik leen deze vier boeken even van je hoor. Ik lig straks drie weken op het strand, heerlijk. En papa kan dan Narcis lezen.”
Een meesterwerk van Judith Fanto
Mijn moeder had gelijk: Narcis is zo’n boek dat ik in drie dagen uitlas. Wat een voortreffelijke schrijfster is Judith Fanto. Ik was zo onder de indruk dat ik direct haar andere boek, Viktor, heb besteld.
Waar gaat Narcis over?
Het verhaal begint in Haarlem, februari 1948. Hermann Loch woont en werkt als kunstrestaurator in een bescheiden atelierwoning aan de Kokstraat. Op een dag ontvangt hij een envelop, waarop hij het handschrift herkent als dat van een vroegere Weense vriendin. Deze brief voert hem terug naar herinneringen aan zijn jeugd in Haarlem en vanaf 1916 in Wenen, en het ontstaan van de vriendenkring waarvan hij bijna twintig jaar lang deel zou uitmaken.
Van Hollandse soberheid naar Weense overdaad
De auteur neemt je al snel mee naar Hermanns’ vroegste jeugd in het protestantse Haarlem, waar hij opgroeide bij zijn moeder en haar ouders. Hij was geboren na een korte liefdesrelatie tussen zijn Nederlandse moeder en een Weense officier. Om schande te voorkomen trouwde hij wel met haar, maar hij kwam slechts twee keer naar Nederland. Hermann kende zijn vader dus niet of nauwelijks.
Na de dood van zijn moeder wordt hij als tienjarige door zijn ongetrouwde tante Edmonda naar het katholieke Wenen gehaald en hernoemd tot Manno. Het contrast tussen de Hollandse soberheid en de katholieke overdaad in het mondaine Wenen is voor Hermann gigantisch. Hij heeft geen idee waar hij is beland, hij spreekt geen Duits, zijn vader is er nooit en hij is ineens in een wildvreemd land met andere gewoontes en vooral andere verwachtingen.
Vreselijk eenzaam
Zijn tante blijkt een vreselijke vrouw te zijn die helemaal niks om hem geeft. Manno krijgt privéles van een Joodse leraar om hem Duits te leren en klaar te stomen voor het gymnasium. Hij kent niemand in Wenen en is vreselijk eenzaam. Totdat zijn leraar zijn tante kan overtuigen dat Manno naar een zomerkamp moet gaan om leeftijdsgenoten te ontmoeten.
De vriendengroep van Graz
Het zomerkamp in Graz wordt zijn redding. Daar vormt de elfjarige Manno een hechte band met vijf andere kinderen, allen met een totaal andere achtergrond. Judith Fanto beschrijft hen prachtig:
“Max is linkshandig en moet van zijn ouders rechtshandig viool leren spelen. Franzi wilde zelf, want anders moest ze naar het zomerkamp van de Socialistische Jeugd. Bela is pas negen jaar oud en afgeleverd omdat zijn ouders verpozen aan de Adriatische kust.”
De kinderen vormen een hechte vriendengroep. Bela wordt ’s nachts getroost door Lotte en Bertl laat zijn huiswerk muziekgeschiedenis maken door Max. Ze slapen samen in vier tegen elkaar aan geschoven bedden. Op het eind van het eerste seizoen zweren ze elkaar trouw: ‘Eén voor allen, allen voor één’.
Studententijd in Wenen
Na vijf fantastische zomers houdt het kamp op te bestaan en verliezen de vrienden elkaar uit het oog. Maar als ze allemaal studeren, komt Manno één van hen tegen en pakken ze de draad weer op. Inmiddels zijn ze volwassen, politiek bewust en zien ze helder dat ze uit zeer verschillende bevolkingsgroepen van het verdeelde Wenen komen. Toch blijven de zes vrienden elkaar gedurende de jaren trouw door dik en dun. Zo helpen ze elkaar bij financiële moeilijkheden, ongewenste zwangerschap, vervolging wegens homoseksualiteit, rouw en verlies, het omgaan met maatschappelijke druk en de verwachtingen van ouders.
Geheimen binnen de vriendengroep
Manno wordt de spil van de groep; de ‘Haarlemmerolie’ die alles bij elkaar houdt. Door het opkomende nationaal-socialisme, de homohaat en jodenvervolging, ontstaan er meer geheimen binnen de vriendengroep. Wanneer hij hierin verstrikt raakt, rijst steeds vaker de vraag: Kun je een ander ooit ten diepste kennen? Vergt echte vriendschap absolute openheid, of is respect voor het geheim van de ander juist het grootste goed?
Een historische en psychologische roman
Judith Fanto heeft met Narcis een historische roman neergezet die zowel boeiend is vanwege de geschiedenis, maar vooral intrigerend vanwege het psychologische aspect dat erachter zit. Het zit ontzettend knap in elkaar. In korte, vlot geschreven hoofdstukken beleef je de jaren dertig en veertig: de strijd van de arbeiders, de opkomst van het nationaalsocialisme, de tragische teloorgang van Wenen en de Tweede Wereldoorlog in Haarlem. En dan heb ik nog niet verklapt wat de titelverklaring is, de rol van de narcis in dit verhaal. Dat mag je zelf ontdekken.
Mijn moeder had gelijk: dit boek móét je lezen. Dus, heb je nog een plekje vrij in je boekenkast of op je e-reader? Neem deze tip dan ter harte!
