We leven grotendeels op de automatische piloot. Bij mij is dat niet anders. Ik stelde mezelf de vraag: wat als ik door die automatische piloot en vastgeroeste patronen mijn levenslust weggeef? Dat ik daar waar ik juist energie en plezier van krijg, laat verdorren door een hardnekkig patroon?
Ik ben het inmiddels spuugzat om ’s avonds op de bank te hangen en te bingewatchen. Mijzelf en mijn hersenen verdovend na een dag intensief advieswerk. Op zich is er niets tegen deze vorm van ontspannen, maar doordat ik dit avond na avond doe, wordt het stilaan een last. Ik slaap steeds onrustiger en mijn dromen gaan over de serie die ik heb gezien in plaats van over interessante levenservaringen.
Vaste patronen kunnen helpend zijn
Vaste patronen en routines helpen ons om snel beslissingen te nemen, energie te besparen en houvast te vinden in een complexe wereld. Het geeft veiligheid. Patronen ontstaan uit herhaling. Een ervaring roept een positieve of negatieve reactie op, die wordt bevestigd, en zo ontstaat een vaste route in ons hoofd. Denk maar eens aan hoe je omgaat met conflicten. Trek je je terug, ga je in de aanval of probeer je te pleasen? Vaak zijn dit strategieën die ooit nuttig waren. Misschien beschermden ze je of leverden ze erkenning op.
Herhalende patronen houden je vast in het verleden
Een patroon bepaalt ook hoe we denken, reageren en relaties aangaan. Wat ooit zeer functioneel was, kan ongemerkt een begrenzing zijn geworden. Als je immers altijd dezelfde paden bewandelt, kom je zelden op nieuwe plekken. Het probleem is niet het patroon zelf, maar het feit dat het onbewust blijft doorwerken, ook wanneer de situatie al lang veranderd is. Patronen doorbréken nodigt je dus uit tot groei. En dat vraagt moed.
Bewustwording creëert ruimte
Wanneer je een patroon doorbreekt, ontstaat er ruimte. Ruimte om anders te luisteren, anders te spreken en anders te verbinden. In relaties kan dat een wereld van verschil maken. Misschien ontdek je dat je niet altijd degene hoeft te zijn die het oplost. Of dat kwetsbaarheid niet leidt tot afwijzing, maar tot verdieping. En nieuwe verbindingen ontstaan vaak precies daar waar we oude zekerheden loslaten.
Even stilstaan
Pas als je ziet wat je steeds opnieuw doet, krijg je keuzevrijheid. Dat vraagt om vertraging. In een wereld die snelheid beloont, is stilstaan bijna een radicale daad. Toch ligt juist daar de sleutel. Door jezelf af te vragen: Wat gebeurt hier eigenlijk? En waarom reageer ik zo? Je kunt dan je automatische reactie veranderen naar een bewuste respons.
We doen het zoals we het altijd hebben gedaan
Ook binnen teams en organisaties spelen patronen een grote rol: vaste vergaderstructuren, onuitgesproken hiërarchieën, terugkerende aannames. Door deze patronen ter discussie te stellen, kunnen frisse ideeën ontstaan. Dat kan spannend zijn, want het betekent dat niet alles bij het oude blijft. Maar verandering ontstaat zelden binnen de grenzen van het bekende. Binnen mijn advieswerk doseer ik verandering omdat ik weet dat te veel leidt tot een onveilig gevoel en daarmee weerstand.
Partners kunnen elkaar gevangen houden in patronen
Voor wat betreft mijn bingewatch-patroon, hangend op de bank, zie ik dat mijn partner en elkaar gevangen houden in dit patroon. Dat we samen op de bank zitten en onszelf verdoven. De dag vraagt veel van ons, maar of dat een gerechtvaardigd excuus is… dat denk ik niet.
Inmiddels herkennen we het en zijn we beide aan een zoektocht bezig om dit te veranderen. We onderzoeken wat zowel ontspanning geeft als gezonde inspanning. Mijn partner is nu lid geworden van een roeivereniging en heeft hiermee een flinke stap gezet in het doorbreken van het patroon.
En ik? Ik zit nog steeds op de bank, maar nu met mijn schrijfboekje. En de tv staat uit. Ik werk mijn creatieve ideeën uit in woorden en vormen. Ja hoor, soms val ik terug en staat onverwacht de hele avond de tv aan. En op andere avonden zet ik een onverwachte stap vooruit omdat de creativiteit dan stroomt en ik niet meer kan stoppen.
Ook heb ik inspirerende ontmoetingen die buiten mijn comfortzone liggen. Dat hoort erbij. Elke bewuste keuze, hoe klein ook, opent de deur naar nieuwe mogelijkheden. En precies daar, in die ruimte tussen het oude en het nieuwe, ontstaan ook nieuwe menselijke verbindingen en ervaringen. Tot ook dat weer een patroon is geworden.
Niet alle patronen zijn slecht
Patronen doorbreken betekent niet dat je alles overboord moet gooien. Het gaat om onderscheid maken: wat dient me nog, en wat niet meer? Sommige patronen vormen een stevig fundament. Andere zijn toe aan herziening. Door met nieuwsgierigheid naar jezelf en je doen en laten te kijken, ontstaat een dynamiek waarin verandering mogelijk wordt.
