Knikkeren… Je ziet het nog zelden op straat of de schoolpleinen. Ik knikkerde vaak, met als doel om die ene bijzondere knikker te bemachtigen. Ondanks het plezier liep het regelmatig uit op verlies van die mooiste knikker. Die van mij zaten in een stoffen zakje dat met een trekkoordje sloot. Er zaten er niet veel in, omdat ik een ster was in verliezen. Gelukkig kunnen we nu ons hart ophalen bij De Cycloop tentoonstelling in het Cobra museum in Amstelveen. Ik neem je alvast mee.
Méér dan een spel
In de Griekse mythologie geldt de cycloop als schepper en vernietiger. Hij staat vaak afgebeeld als een reus met in het midden van zijn voorhoofd één oog. Dat ene oog symboliseert een scherpe, geconcentreerde blik. Maar ook een beperkte manier van zien. Hij neemt veel waar, maar ziet nooit het geheel. In deze tentoonstelling krijgt dat oog een nieuwe betekenis: het verandert in een knikker die door banen rolt, zijn eigen weg zoekt en onderweg verbanden legt. Zo wordt de knikkerbaan méér dan een spel. Het wordt een levend systeem waarin elke installatie als orgaan functioneert en de knikker het oog dat erdoorheen beweegt.
De knikker blijft een knikker
De tentoonstelling De Cycloop gebruikt het spel met de knikker om te leren, te voelen en te denken in de geest van Cobra. Soms rollen knikkers tegen de zwaartekracht in, soms geleiden ze elektriciteit. Ergens anders worden ze vermalen tot gruis. Soms draaien ze eindeloos rond als kleine planeten en ineens komt er een gigantische knikker op je af. Maar de knikker blijft een knikker en de rest mag alles zijn. Bij een van de kunstwerken klinkt er een oorverdovend geluid en bij de gele figuur klinkt er een zware klophamer. Ik zie inderdaad veel mensen die een knikker oppakken en hem in de installatie laten rollen. Sommigen heel fanatiek, vooral als hun kind meer succes heeft.
Beweging, spel, geluid en experiment
Voor de Cobra-beweging was spel een noodzaak. Tussen 1948 en 1951 zochten kunstenaars als Appel, Constant en Van der Gaag naar experiment als tegenwicht voor systemen en strakke regels. Zoals een kind bijvoorbeeld gaat tekenen zonder vooraf een specifiek thema te kiezen, zo wilden zij werken. En dat hebben deze kunstenaars gedaan. Deelnemende kunstenaars aan deze tentoonstelling zijn: Atelier van Lieshout, Audrey Lange, Leon de Bruijne, Philip Vermeulen, Theo Botschuyver, Vibeke Mascini en Zoro Feigl. Zij hebben de knikkerbaan losgeschroefd en opnieuw vorm gegeven. Het resultaat is een serie installaties waarin beweging, spel, geluid en experiment centraal staan.
De Cycloop tentoonstelling
Het is geen grote tentoonstelling, maar indrukwekkend is het zeker. Van een ‘eenvoudige’ houten knikkerbaan tot een 3D presentatie waarbij de knikker, die je in een spiraalvorm laat rollen, als een grote rode bal van het scherm afspringt en naar je toekomt. De Cycloop tentoonstelling is tot 18 januari 2026 te zien in het Museum Cobra in Amstelveen.
