Wanneer gebruik je enkele of dubbele aanhalingstekens?

Tijdens het redigeren van teksten zie ik het vaak: auteurs die royaal strooien met dubbele aanhalingstekens alsof ze er niet zuinig op hoeven te zijn. Woorden die “even benadrukt” moeten worden. Begrippen die “nog een beetje spannend voelen”. Een vleugje ironie, een tikje twijfel – alles gaat tussen die twee kromme haakjes. Maar laten we het simpel houden: dubbele aanhalingstekens gebruik je alleen voor citaten en voor wat mensen letterlijk zeggen. In bijna alle andere gevallen horen enkele aanhalingstekens thuis. En als je dit eenmaal weet, wordt je tekst meteen rustiger, professioneler en zelfverzekerder.

Dubbele aanhalingstekens: alleen bij letterlijk spreken en citeren
Dat is de basisregel. Dubbele aanhalingstekens markeren letterlijk taalgebruik.

“Het is kil vandaag,” mompelt ze terwijl ze de rits van haar vest dichttrekt, “laten we wat bewegen, daar worden we warm van.”

Let ook op de interpunctie:

• De komma komt binnen de aanhalingstekens, omdat die bij de gesproken zin hoort.
• De nieuwe spreeksituatie krijgt weer dubbele aanhalingstekens.
• De punt komt voor het laatste aanhalingsteken wanneer de hele zin eindigt.

En bij letterlijke citaten uit bronnen. Ik citeer uit het boek Spiegeldagen van Mark H. Stokmans (pagina 171): “De kilometers vliegen onder zijn banden door, langs Barcelona, rond Tarragona is de Middellandse Zee in zicht. Het kaartje van de peaje toont alle afslagen tot aan Alicante, ook Xaraque. Een voor een telt hij ze af, totdat hij in de verte het dorp op de heuvel ziet, de torens van de kathedraal. Hij zet de richtingaanwijzer aan en neemt de afslag naar zijn jeugd.”

Kortom: dubbele aanhalingstekens zijn functioneel – niet decoratief.

Enkele aanhalingstekens: voor termen, betekenis en nuance
Alles wat géén letterlijk citaat is, maar wél markering verdient, krijgt enkele aanhalingstekens.

1. Wanneer je een woord bespreekt
Bijvoorbeeld:
– Het woord ‘samenhang’ betekent voor iedereen iets anders.
– We moeten helder krijgen wat we onder ‘eigenaarschap’ verstaan.

Hier gaat het niet om spreken, maar om betekenis.

2. Voor lichte ironie of afstand
Bijvoorbeeld:
– De ‘expert’ kwam een uur te laat.
– Hij had een ‘creatieve oplossing’.

Subtiel is hier het sleutelwoord.

3. Een aanhaling binnen een aanhaling
Bijvoorbeeld:
– “Hij zei: ‘Ik doe het morgen wel’, maar dat geloofde ik niet.”

En gedachten?
Gedachten zijn geen citaten, dus ook géén dubbele aanhalingstekens. Schrijf gedachten altijd tussen enkele aanhalingstekens óf in cursief. Cursief heeft mijn voorkeur, omdat al die haakjes (aanhalingstekens) een tekst heel onrustig kunnen maken.

Waarom deze precisie belangrijk is
Aanhalingstekens lijken kleine details, maar ze sturen hoe een tekst leest. Te veel dubbele aanhalingstekens maken een tekst zenuwachtig, onrustig. En als je vaak woorden tussen aanhalingstekens zet, straal je onzekerheid uit, dat je de woorden niet helemaal durft te claimen. Door bewust te kiezen, wordt je tekst helderder én krachtiger. Wanneer je dit goed toepast, laat je zien dat je het schrijversvak verstaat.

Schrijfzin-strippenkaart
Blijf je telkens worstelen met interpuncties, spelling en grammatica? Laat jouw teksten gewoon even redigeren door mij – het is mijn vak! Met een Schrijfzin-strippenkaart werkt dit super snel en efficiënt. Hier lees je er alles over.