Onverklaarbare moeheid en fysieke overlevingsreacties

Martine komt bij mij voor coaching omdat zij last heeft van onverklaarbare moeheid. Als zij lang zo doorgaat, zal ze omvallen. Martine werkt al 15 jaar als een succesvolle HR adviseur: mensgericht, maar ook gefocust op het behalen van doelen. Zodra zij hierover spreekt, straalt ze fitheid en plezier in het werk uit. De laatste vijf jaar is er, achteraf gezien, steeds meer moeheid en spanning ingeslopen.

Moeizaam gevecht
Vijf jaar geleden is er een wisseling van directie geweest in het bedrijf waar zij werkt. Martine had niet zo’n goed gevoel over de nieuwe koers. Zij twijfelde nog over het veranderen van baan, maar is toch gebleven, omdat zij zich verantwoordelijk voelt voor de medewerkers. Ze probeerde om de voorgestelde koerswijzigingen zoveel mogelijk bij te sturen. Dit bleek echter een moeizaam gevecht.

Zodra ze hierover spreekt, zie ik de moeheid toenemen; haar houding zakt in en ze wordt gespannen. Veel mensen hebben al tegen haar gezegd: ‘ga een andere baan zoeken of stop met je zo verantwoordelijk te voelen.’ Martine kan dat niet. Zij voelt zich te verantwoordelijk. Er wordt bij haar een overlevingsmechanisme getriggerd: vechten! 

Fysieke overlevingsreacties
Fysieke overlevingsreacties – zoals vechten, vluchten of bevriezen – worden in de praktijk (in stressvolle situaties of omstandigheden) veel vaker in werking gezet dan je doorhebt. Wat er gebeurt is dat je lichaam zich klaarmaakt voor actie, bijvoorbeeld vechten of vluchten. Alleen je doet dit niet werkelijk. Je vlucht niet echt uit een vergaderzaal. Dus je lichaam zet zich schrap, maar je blijft vriendelijk praten tegen die ene collega. Je lichaam start een vechthouding op, maar je houdt je in omdat je weet dat het niet verstandig is om ruzie te gaan maken.

Zonder dat je het doorhebt, gebeurt er door dit proces van én opstarten én stoppen wel van alles in je lichaam. Er treden allerlei fysiologische reacties op, zoals verhoogde hartslag, ademhaling, aanspanning en verkramping van de spieren. Wanneer je langer in omstandigheden verkeert waarin dit soort reacties getriggerd worden (zoals bij Martine), kan dit leiden tot klachten als hoofdpijn, moeheid of andere fysieke klachten die je meestal niet direct kunt verklaren. 

Waarom het zo lastig is om in te grijpen
Op het moment dat een fysiek overlevingsmechanisme in werking wordt gesteld, schakelen de hogere denkfuncties uit. Dat maakt dat het ook zo lastig is om er via je denken op in te grijpen. Omdat deze reacties via het lichaam opstarten, kun je er eigenlijk ook alleen via je lichaam op ingrijpen.

Bij Martine pas ik daarom de sensorimotor-aanpak toe. Dit betekent dat ik haar aanmoedig om heel bewust de fysieke reacties op de stressor te ervaren. Door deze bewustwording kan Martine ook veel duidelijker voelen wat er gebeurt zodra zij in vechthouding komt: zitten op het puntje van haar stoel, vuisten gebald, hoge hartslag, snellere ademhaling, schouders omhoog en spieren gespannen. 

De sleutel
Vervolgens kijken we samen wat de manier is om eruit te komen. Hier zijn geen algemene technieken voor, maar de crux zit hem erin om als coach heel nauwgezet de fysieke reacties van je cliënt te volgen, om heel precies te observeren wat het lichaam automatisch doet. Op die manier probeer ik de eerste ingang te vinden om uit de overlevingsreactie te komen. Dit is als het ware de sleutel. Het bijzondere is namelijk dat het lichaam dit zelf aangeeft zodra je er met bewuste aandacht bijblijft.

Haar schouders
Bij Martine blijkt bijvoorbeeld de eerste sleutel tot omkering van de stressreactie de schouders te zijn. Door deze omlaag te doen, zakt vervolgens haar ademhaling en de spanning in haar armen. Op die manier ga je stap voor stap door tot er volledige ontspanning is. Op het moment dat je weet hoe dit bij je werkt en hoe je erop kunt ingrijpen, kun je hier in de praktijk dus ook mee oefenen.

Nu het voor Martine tijdens de sessie lukt om vanuit ontspanning op haar situatie te reflecteren, kan zij er ook realistischer naar kijken. Ze kan beter bedenken welke inspanningen van haar binnen haar invloedssfeer liggen en welke niet. Zij weet daardoor ook beter wat wijs is voor haar om te doen.  

0 thoughts on “Onverklaarbare moeheid en fysieke overlevingsreacties”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: