Hoe zorg jij voor jouw autonome zenuwstelsel?

Marieke zit tegenover me. Een sterke, ondernemende en actieve vrouw. Ze zucht even diep. Het gaat niet zo lekker. Ze voelt zich moe, heeft een kort lontje en nu is het ook weer herfst. Niet haar favoriete tijd van het jaar. Het is donker, grauw en grijs. Waar is de lichtheid en de ruimte gebleven? 

Ze staat eigenlijk de hele tijd ‘aan’
“Ik doe mijn best hoor” zegt ze. “Als het even kan ga ik naar buiten om te wandelen, ik sport elke week en ik eet gezond. Maar ja, het is zo druk op het werk vanwege alle gekte in deze heftige tijd waar we in zitten. Mijn collega’s lopen ook op hun tenen, er is veel ziekteverzuim en mensen zijn ongeduldig en snel geïrriteerd. Dus ik doe wat ik kan om mijn steentje bij te dragen. Mijn kinderen zijn onrustig, ze hebben het ook gehad. Ik blijf het nieuws volgen, hoe ontwikkelt de corona-situatie zich en gaan we nu echt weer een lange, gesloten winterperiode in? Wie moet ik nu geloven? Welk nieuws is betrouwbaar? Ik vraag me af hoe lang dit nog gaat duren en hoe lang ik het volhou. Ik ga week in week uit door, de tijd gaat voorbij, dus ik red het wel hoor. Maar het is gewoon even echt pittig.” 

De collectieve overlevingsstand is een sluipmoordenaar
Het is overduidelijk dat Marieke al maandenlang in een soort overlevingsstand haar leven leeft. Ze doet haar best, is steeds alert, ze doet wat ze kan om voor zichzelf, haar werk en haar gezin zo goed mogelijk de ballen in de lucht te houden.

En Marieke is niet de enige. Ik ben ervan overtuigd dat we collectief in een soort overlevingsstand terecht zijn gekomen. Door de spelregels van onze westerse maatschappij, door de invloed van nieuws en social media, door de illusie van controle en maakbaarheid en natuurlijk door de druk die is ontstaan door de corona pandemie. Angst en onzekerheid regeren overal en is een sluipmoordenaar voor ons emotionele welzijn én voor ons lijf omdat het autonoom zenuwstelsel volledig uit balans raakt. 

Het stress- en relaxsysteem van het autonome zenuwstelsel 
Om dat uit te leggen, vertel ik je kort iets over je autonome zenuwstelsel. Het heet autonoom omdat het grotendeels automatisch en onbewust allerlei lichaamsfuncties stuurt, zoals je ademhaling, je hartslag, je hormoonhuishouding, spijsvertering en de stressrespons. 

Je autonome zenuwstelsel is weer verdeeld in twee afzonderlijke systemen. Voor het gemak noem ik het even het (1) stress-systeem (het sympatisch zenuwstelsel) dat zorgt voor de vecht-vlucht reactie. Het maakt het mogelijk om onder gevaar en stressvolle situaties te blijven functioneren en overleven. Dit stress-systeem kan heel snel in actie schieten en opstarten als er gevaar dreigt of is. Aan de andere kant is er het (2) relax-systeem (het parasympatisch systeem) dat zorgt voor alle leven-functies, zoals de spijsvertering, voorplanting, rust en ontspanning. Dit systeem start wat langzamer op als alles weer veilig en rustig is. Het is de bedoeling dat deze twee systemen elkaar tegenkracht geven en dus beide aan bod kunnen komen. 

Vechten, vluchten of bevriezen
Denk eens aan een prooidier, zoals een hert bijvoorbeeld. Het staat het ene moment rustig te grazen tot er gevaar dreigt. Het stress-systeem is direct paraat, het hart gaat bijvoorbeeld sneller pompen en de bloedvaten naar de spieren worden wijder om bloed naar de spieren te brengen  om snel in actie te kunnen komen. Als er actie nodig is, als vechten niet kan, zal het dier vluchten, of in een verder stadium in een freeze situatie terechtkomen. Een staat van fysieke ongevoeligheid en overgave.

Zodra het gevaar is geweken, kan het relax-systeem langzaam weer opstarten en kunnen de levenfuncties weer geactiveerd worden. Dieren doen dat trouwens heel effectief, door de stress uit hun lijf te schudden, te trillen of te huppelen.

Wat gebeurt er nu eigenlijk in je lijf als je te lang ‘aan’ staat?
Bij ons werkt dit niet anders, alleen bestaat het gevaar voor het overgrote deel niet meer uit fysiek gevaar, maar gaat het over de gigantische hoeveelheid informatie en prikkels die we elke dag krijgen. Alle overtuigingen in ons hoofd waardoor we ‘aan’ blijven staan, de stress van het moeten voldoen aan verwachtingen of de hoge werkdruk en vele vragen die we op ons afkrijgen. Natuurlijk ook de spanning en onzekerheid over de actuele corona-situatie.

Als we, zoals het voorbeeld van Marieke, te veel ballen in de lucht proberen te houden en constant alert en paraat zijn – op elke mail en app reageren, de werkdruk te hoog is – zal het stress-systeem continu aan staan, zodat je lijf in opgewonden staat blijft, energie en brandstof blijft gebruiken, waardoor je lijf zichzelf uitput. Immers, het relax-systeem krijgt geen tijd om op te starten en tegengewicht te bieden. Oftewel, je levenfuncties ondervinden schade, waardoor je minder goed slaapt, last krijgt van slapeloosheid, geen zin in sex, onrust, fysieke klachten, tot continue stress en burn-out klachten.

Hoe beïnvloedt dit de werking van je breinen?
De stress- en relaxsystemen van je autonome zenuwstelsel hebben niet alleen invloed op deze fysieke functies. Het beïnvloedt ook de werking van onze drie breinen.

  • Als ons hoofdbrein in balans is, is er creativiteit en nieuwsgierigheid, cognitieve balans en kunnen we leren, structureren, gebalanceerd betekenis geven aan wat er plaatsvindt. Maar als het stress-systeem actief is, is er sprake van verstrooidheid, subjectieve waarnemingen en gedachtensprongen, scenario- en angstdenken. Je realiteitszin is behoorlijk vertroebeld.
  • Een hartbrein in balans kan vertrouwen, verbinden, waarderen, liefhebben, inleven en vreugde en plezier ervaren. Maar uit balans door stress functioneert het hart overactief, waardoor boosheid, ontreddering, wantrouwen, emotionele onzekerheid en alertheid overheersen.
  • Als laatste kan ons buikbrein haar kerncompetenties van moed, wilskracht, welzijn, motivatie en kalmte niet inzetten. Het buikbrein in stress stuurt signalen van overbezorgdheid, onrust, driften, impulsiviteit, angst en vecht- of vluchtgedrag. 

Het is nogal wat hè?
Ik zie overal om me heen situaties en mensen die vanuit angst, controle en overactiviteit functioneren. Dit heeft niet alleen schadelijke effecten voor het lichaam, maar ook voor je realiteitszin, je relaties en je emotioneel welbevinden. De vraag is dus vooral hoe je in jouw situatie ervoor kunt zorgen dat je jouw relaxsysteem van het autonoom zenuwstelsel langdurig en consistent kunt steunen en stimuleren. Bij voorkeur functioneren we het beste als we 90% van de tijd vanuit een gebalanceerde toestand leven.

Zet actief en bewust je relax-systeem aan
Ik weet niet wat voor jou persoonlijk het beste werkt. Misschien helpt het volgende al. Stop eens met al het nieuws bekijken, je social media checken en apps-groepen bijwerken. Zet je telefoon eens uit, neem tijd voor jezelf en doe dingen waar je rustig en blij van voelt. Onder een dekentje op de bank, lezen, meditatie, yoga, wandelen, knuffelen, dansen, voor je uit staren, een taart bakken… Wat het maar is waar jij je goed en veilig bij voelt. Doe dit niet één keertje per week, maar bouw het ergens in je dagelijkse routine. Echt zorgen voor jezelf is het bewust, langdurig, consistent en actief aanzetten van je relax-systeem.

Gebalanceerde ademhaling helpt ook fantastisch
Een tijdje geleden schreef ik over de gebalanceerde ademhaling en hoe belangrijk het is om je autonome zenuwstelsel in balans te houden of te krijgen. Zeker als je optimaal gebruik wilt maken van de kerncompetenties van je hoofd-, hart- en buikbreinen. Je ademhaling is dus ook een ingang tot het balanceren van je autonome zenuwstelsel. Hoe cool is dat! Je geeft door deze ademhaling namelijk je systeem het signaal dat alles goed en veilig is. Dat er geen noodzaak meer is voor overprikkeling (vecht- of vluchtreacties).

mBIT coaching om meer in balans te komen
Ik begeleid Marieke bij het balanceren van haar systeem en we maken contact met haar drie breinen. Er ontstaat meer verbinding met zichzelf, met wat echt belangrijk voor haar is in deze huidige situatie. Ze kan andere creatieve oplossingen bedenken en in actie komen. Er is weer iets meer licht, lucht, ruimte en er zijn mogelijkheden ontstaan. Ik zie een glimlach. Rust. Zo fijn. 

Wil jij hier meer over weten of jezelf een mBIT coachtraject gunnen, neem contact met me op en ik vertel je meer: https://ingrid-smit.nl/coach/

1 thought on “Hoe zorg jij voor jouw autonome zenuwstelsel?”
  1. Ingrid, een krachtig en informatief blog, wat heb jij een enorme toegevoegde waarde aan kunde en kennis over hoe ons fysieke aardse lichaam functioneert en hoe ons systeem uit balans kan zijn. De invloed van de drie breinen, de verbinding met diepere lagen, zo interessant om te lezen hoe dat werkt.

    Het systeem, de maatschappij waar we onderdeel van zijn, zuigt ons keer op keer in (lagere frequentie) vooral in deze tijden, constant in de overlevingstand, angst, schuld en schaamte trekken elkaar aan en trekken zoveel energie uit ons.
    Laten we het collectief bewustzijn veel liefde en licht ( kleur) sturen om deze donkere periode te doorstaan.

    Liefs van mij xx

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *