Een jaar na een groot verlies

Als je een ouder verliest, heeft dat meestal grote impact. En afhankelijk van de band die je met deze ouder had, kan je daar nog lang last van hebben. Maar het kan ook ruimte geven, nieuwe inzichten. Een jaar geleden verloor ik mijn vader. Er veranderde veel voor mij en mijn gezin van herkomst. Een lange fase van afscheid nemen, stapje voor stapje, was verdrietig maar ook erg waardevol.

Mijn vader heeft me samen met mijn moeder op de wereld geholpen. Ik ben met ‘de helm op geboren’, waarvan hij altijd zei dat ik voor het geluk geboren was. Je komt dan op aarde met het geboortevlies nog om je heen. Pas vele jaren later, toen mij steeds duidelijker werd dat er meer was tussen hemel en aarde en ik de weg naar binnen ging onderzoeken, kwam ik erachter dat het betekende dat ik spirituele gaven heb, zoals een sterk weten en voelen. Achteraf gezien denk ik dat onze band op dat moment al zichtbaar was, namelijk dat hij het vlies van mijn hoofd haalde, zodat ik kon ademen.

Vaak weg
In mijn herinnering was mijn vader weinig thuis. Maatschappelijk zeer actief in kerk en politiek en overdag druk met werken, opleidingen volgen. Als ik foto’s kijk van toen ik een klein meisje was, zie ik dat hij vooral in de vakanties erg met mij bezig was, hield mij vast terwijl ik op een hunebed klom, liep hand en hand met mij door hoge bergen, over grote gletsjers en achteraf realiseer ik me dat dit vooral tijdens vakanties is geweest. Hij kon zich dan losmaken van de druk van de plichten die hij voelde, de stress van zijn drukke leven. Hij moest van zichzelf altijd vooruitgang boeken, promotie maken, voortdurend aan zijn algemene ontwikkeling werken. In het dagelijks leven ging ik naar school en was het mijn moeder die de zorg invulde, de ouderavonden, de zwemles, eigenlijk alles.

Niet echt gepuberd
Je zou mijn opvoeding calvinistisch kunnen noemen. Ik heb niet de opstandige fase gehad zoals ik die nu bij onze dochters zie. Daar was geen ruimte voor, daar lag veel afkeuring en stond best een streng regime op. De muziek die ik draaide, de romans die ik las, de vriendjes die ik had, het was allemaal niks volgens mijn vader. Helaas ontwikkelde ik al snel de modus van pleasen, om ervoor te zorgen dat hij me toch de moeite waard vond. Ik maakte me niet goed los, zelfs niet toen ik zelf al een gezin had. Ik bleef op zoek naar goedkeuring en had vaak het gevoel dat ik dingen fout deed. Het feit dat ik de jongste was en ook nog de enige dochter die vanaf mijn twaalfde alleen met mijn ouders woonde, speelde daarin een grote rol.

Afstand creeëren
Hij genoot ervan om opa te zijn en ik heb me vaak gerealiseerd dat hij met zijn kleinkinderen een beetje inhaalde waar hij met zijn eigen kinderen geen ruimte voor voelde. Ik was blij dat hij een lieve opa was en onze kinderen waren gek op hem. Wat mezelf betreft gold dat ik langzaam maar zeker begon in te zien hoe ongezond mijn eigen patroon van pleasen en willen voldoen aan zijn verwachtingen was. Ik had nog vaak in zekere zin zijn goedkeuring nodig, of als het slecht ging met mij belde ik hem huilend op. Vanaf toen begon ik afstand te creëren, zodat ik meer ruimte kreeg voor mezelf. Dat vond hij moeilijk, maar kon niet anders dan het accepteren. Ik vond het heel naar en was dankbaar dat iemand op een gegeven moment zei dat ik geen nee tegen hem zei, maar ja tegen mezelf. Dat was een enorm helpende gedachte.

Prostaatkanker
In 2017 werd hij ongeneeslijk ziek, uitgezaaide prostaatkanker. Hij belde me huilend op, waarna hij na een paar dagen dit weer probeerde recht te zetten in termen van “Ach, je kent me toch, ik was wat emotioneel maar zo ben ik helemaal niet.” Dit gebeurde vanaf toen bij elke slechte uitslag. Ik begon me vanaf dat moment te realiseren dat waar hij altijd had geroepen dat ik maar wat harder moest worden, hij zelf een enorm gevoelig en kwetsbaar mens was. Maar vanwege zijn enorm onveilige jeugd had hij een harnas van onaantastbaarheid aangetrokken.

Een onzekere periode volgde, vol hoop en vrees. Met een hormoonkuur die niet aansloeg, chemotherapie en bestralingen. Maar omdat het uitgezaaid was, verspreidde het zich verder en wisten we eigenlijk meteen dat het eindig was. Ik merkte aan mezelf dat ik een knop omzette. De knop van loslaten veranderde in de knop van afscheid nemen en liefdevol aanwezig zijn waar ik dat kon. 

Verwerking
Toen de hormoonkuur niet bleek aan te slaan, reed ik vrijwel iedere drie weken naar Friesland om mijn ouders te halen en naar het ziekenhuis te gaan voor de chemotherapie. In de lange autorit op weg naar hen toe en op de terugweg draaide ik veel muziek en huilde ik tranen met tuiten. Ik was al afscheid aan het nemen. Als ik daar dan was, kon ik sterk zijn. 

In het najaar van 2018 kreeg hij een levensbedreigende dubbele longembolie, waarna zijn conditie versneld achteruitging. Vooral het lopen ging steeds slechter, maar ook de pijn werd heftiger, omdat de kanker ook in zijn botten zat. De dosis morfine nam toe, de geestelijke scherpte nam af. Hij ontkende dat zelf, maar mijn moeder moest eindeloos brandjes blussen, omdat hij niet meer wist wat hij deed met de telefoon, televisie, radio. Het lukte hem niet meer om te appen de laatste maanden en zijn onafhankelijkheid verdween langzaam maar zeker.

Van kracht naar kwetsbaarheid
Het was enorm indrukwekkend voor mij om te zien hoe hij uitkeek naar mijn bezoek en dat ik met hen meeging naar het ziekenhuis. Hoe hij steeds minder kon, versteld stond van de kaarten die iedereen stuurde, de bloemen, de bezoekjes die allemaal kwamen zonder dat hij daar zelf iets voor hoefde te doen… “Ik had het nooit gedacht”, zei hij regelmatig vol ongeloof tegen mij. Hij wilde het liefst alles zelf regelen, tot de plek op de begraafplaats toe. Hij gaf liever niets uit handen.

Hij heeft uiteindelijk een behoorlijk deel van zijn begrafenis zelf geregisseerd en dat ook verdraaid goed gedaan. Met liederen en bijbelteksten die hij mooi vond, de dominee die hem goed kende en zijn ‘eigen’ mannenkoor, waar hij zelf zo lang met veel plezier in had gezongen.

Toen in december duidelijk werd dat de kanker zich op geen enkele manier liet remmen, werd de behandeling beëindigd. Ik hoor hem nog vol ongeloof zeggen tegen de oncoloog: “Ja hè… dus u kunt echt niets meer doen?” Het doek viel.

Het harnas af
Met kerst aten we met ons gezin, partners en kinderen in een besloten ruimte van een geliefd restaurant. Maar het smaakte hem niet meer, de bourgondiër die hij altijd was geweest verdween langzaam maar zeker. Hij verdroeg al het gelach en gepraat slecht en strompelde een aantal keren met mij naar buiten om nog ‘een trekje’ van zijn sigaar te nemen.

Hij zei dat hij niet bang was voor de dood. Dat hij een prachtig leven had gehad, mooie reizen had gemaakt en dat het goed was. Heel treffend vond ik dat hij op een gegeven moment aangaf weg te willen uit het restaurant en zei: “Opa gaat naar huis.”

In januari en februari was inmiddels de thuiszorg ingezet om een aantal taken van mijn moeder over te nemen, die op haar tandvlees liep. Er stond een bed in de kamer en hij had bedacht dat hij daar wilde sterven, op zijn geliefde plekje met uitzicht op de tuin. In zijn werkkamer wilde hij opgebaard worden. Een week voordat hij stierf, belde hij mij de dag voordat ik op bezoek zou komen op, met de mededeling dat hij er wel genoeg van had. Het was klaar op aarde en in de hemel zou het feest worden. We maakten de volgende dag een prachtige wandeling, hij in de rolstoel waar hij eigenlijk nooit in wilde. Hij kon nog een beetje praten en we hadden een open, gelijkwaardig gesprek. Ik voelde dat hij zich over had gegeven. Hij werd geraakt door muziek, huilde veel en benoemde de dingen waar hij dankbaar voor was.

Hij had afgesproken met de huisarts dat als het lijden heel groot zou zijn, hij palliatieve sedatie wilde. Toen het een week later echt niet meer ging en iedereen afscheid van hem had genomen, is hij voorgoed gaan slapen. Hij heeft me die middag zonder woorden, toen ik hem overeind hielp, heel stevig vastgehouden, met alle kracht die hij nog had. Dat was het afscheid, en ik voelde er ook dankbaarheid in. Een onvergetelijk en waardevol moment. 

Nooit echt weg
Een indrukwekkende en intense week volgde, waarbij ik zoals ik hem beloofd had, bij mijn moeder bleef. Ook mijn broers waren er veel. Er was harmonie en liefde, maar ook pijn en verdriet. Het afscheid was prachtig, ik denk dat hij trots naar ons heeft gekeken vanuit de hemel. Het was een samenspel van hoe hij het wilde, maar ook een deel waar hij niets van wist en waar mijn moeder en wij als kinderen invulling aan gaven.

Sindsdien gebeurt er veel. Ik zie mijn moeder hem missen, maar ook zichzelf terugvinden, er wordt van alles losgewoeld in het gezinssysteem. Ook merk ik zelf dat ik hem mis, op sommige momenten zoals verjaardagen is dat heel intens. Maar ook ik heb ruimte gekregen en voel iedere dag zijn liefdevolle aanwezigheid vanuit de mooie ziel die hij was, maar nauwelijks getoond mocht worden vanuit angst voor kwetsbaarheid.

Op zijn rouwkaart stond een roodborstje, een spontaan idee van mijn moeder omdat dat een trouwe bezoeker is in hun tuin. Sindsdien begroet ik hem als er opeens een roodborstje op mijn pad verschijnt met “Ha lieve pap, kom je even kijken hoe het gaat?” Het verlies is verdrietig en het gemis blijft. Maar echt weg is hij niet. Er staat een foto op de kast in onze woonkamer, met een hartvormig kaarsje erbij.

Lieve papa, ik hou van jou tot de maan en weer terug. Ik ben dankbaar voor alle lessen die je me leerde, ook de minder leuke. En ik ben er trots op dat jij mijn vader was.

Bevrijdend schrijven
Ik merk dat ik het fijn vind om over mijn pad en mijn stappen, mijn verleden, inzichten te schrijven. Vind jij het ook fijn om te schrijven, misschien zelfs fijner dan met iemand te praten? Omdat je over antwoorden na wilt kunnen denken, op je eigen veilige plek achter jouw computer jouw pad op papier wilt zetten? Ik nodig je van harte uit om jouw verhaal op te schrijven. Ik schrijf dan terug, met verdiepende vragen, waar jij je eigen antwoorden op kunt vinden. Meer weten? Kijk op https://compassiecom.com/bevrijdend-schrijven/. Mail of bel me gerust als je meer informatie hierover zou willen.

1 thought on “Een jaar na een groot verlies”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: